केन्द्रीय संस्करण
जोखिममा बैङ्क

११ अर्बको प्राइम बैङ्क तर बिना धितो १२ अर्बको बैङ्क ग्यारेन्टी !

भारतीय एस बैङ्कको पथमा प्राइम बैङ्क, जनताको निक्षेपमाथि गम्भीर खेलवाड

person explore access_timeचैत ३, २०७६ chat_bubble_outline1

कुनै त्यस्तो बैङ्क होला जसले बिना धितो पनि ऋण दियोस् ? असम्भव । किनभने कुनै त्यस्तो बैङ्क हुँदैन जसले बिना धितो ऋण दियोस् वा बैङ्क आफै ग्यारेन्टी बसिदियोस् ।

तर नेपालमै एउटा त्यस्तो बैङ्क छ जसले बिना धितो १२ अर्बभन्दा बढी रकमको ग्यारेन्टी बसेको छ, त्यो पनि नेपाल सरकारलाई तिर्ने गरी ।

अनि बिना धितो १२ अर्ब ४६ करोड बराबरको ग्यारेन्टी बस्ने बैङ्क हो, प्राइम कमर्सियल बैङ्क ।

कमलपोखरीमा केन्द्रीय कार्यालय रहेको प्राइम कमर्सियल बैङ्क विभिन्न म्यानपावर कम्पनीहरुले बदमासी गरे वा ठगी गरेको खण्डमा तिर्ने गरी १२ अर्ब ४६ करोड रूपैयाँको बैङ्क ग्यारेन्टी बसेको छ । तर बैङ्क ग्यारेन्टी बस्ने समयमा उसले कुनै धितो भने राखेको छैन, मात्रै १० प्रतिशतसम्म मार्जिन र १ देखि १ दशमलब ५ प्रतिशत प्रतिवर्ष सेवा शुल्क लिएर उसले यति धेरै रकमको ग्यारेन्टी बसेको छ । केही करोडको लोभमा प्राइम बैङ्कले अर्बौंको जोखिम मात्रै मोलेको छैन, जनताको निक्षेप समेतलाई दाउमा राखेको छ ।

यस्तो छ प्राइम बैङ्क र म्यानपावर कम्पनीको साँठगाँठ

सरकारले गएको भदौ १८ गतेदेखि अनिवाय रू पमा म्यानपावर कम्पनीहरुको धरौटी रकममा वृद्धि गर्ने निर्णय गराएको थियो । म्यानपावर कम्पनीहरुको ठगी बढेको र त्यसले सर्वसाधरण अन्यायमा परेको भन्दै धरौटी रकमबाटै ठगी भएको रकम असुलउपर गर्ने उद्देश्यले श्रम तथा रोजगार मन्त्रालयले वैदेशिक रोजगार ऐन, २०६४ मा संशोधनको प्रस्ताव गरेको थियो ।

मन्त्रालयको प्रस्ताव अनुसार वार्षिक ३ हजारभन्दा कम कामदार रोजगारीका लागि पठाउने म्यानपावर कम्पनीहरुले ५० लाख नगद र १ करोड ५० लाखको बैङ्क ग्यारेन्टी राख्नुपर्ने व्यवस्था गरेको थियो ।

त्यसैगरी वार्षिक ३ हजारदेखि ५ हजारसम्म कामदार पठाउने म्यानपावरले १ करोड नगद र ३ करोडको बैङ्क ग्यारेन्टी तथा वार्षिक ५ हजारभन्दा बढी कामदार पठाउने म्यानपावरले २ करोड नगद र ४ करोडको बैङ्क ग्यारेन्टी गरी ६ करोड रुपैयाँ राख्नुपर्ने गरी दुवै संसदबाट उक्त विधेयक पास भई राष्ट्रपतिबाट प्रमाणीकरण भई कानुन बन्यो ।

वैदेशिक रोजगार ऐन, २०६४ को संशोधन २०७५ ले भदौको १८ गतेभित्र थप गर्नुपर्ने र धरौटी थप गर्नु नपर्ने म्यानपावर कम्पनीहरु स्वतः खारेजीमा जाने कानुन बन्यो ।

वैदेशिक रोजगार ऐनमा संशोधन हुनुभन्दा अगाडि ७ लाख नगद र २३ लाखको बैङ्क ग्यारेन्टी गरी कुल ३० लाख बराबर नगद जम्मा वा बैङ्क ग्यारेन्टी राखेमा म्यानपावर कम्पनी सञ्चालन गर्न पाइने कानुनी व्यवस्था थियो ।

नयाँ कानुनी व्यवस्थाले धरौटी रकममा व्यापक वृद्धि गरेपछि करिब १ हजार ३ सयको हाराहारीमा रहेका म्यानपावर कम्पनीहरुको सङ्ख्या घटी यतिबेला ८ सय ३४ वटा म्यानपावर कम्पनीहरु सञ्चालनमा रहेका छन् । उनीहरुमध्ये अधिकांश म्यानपावर कम्पनीले वार्षिक ३ हजारभन्दा कम कामदार विदेश पठाउने भएकाले उनीहरुको नगद धरौटी ५० लाखसहित उनीहरुको बैङ्क ग्यारेन्टी २ करोडको रहेको छ ।

एउटै बैङ्कबाट ६ सय २२ म्यानपावरको ग्यारेन्टी !

अहिले नेपालमा २७ वटा वाणिज्य बैङ्क सञ्चालनमा छन् । तीमध्ये प्राइम कमर्सियल बैङ्कले मात्रै ६ सय २२ वटा म्यानपावरको बैङ्क ग्यारेन्टी बसेको छ जबकि अहिले अस्तित्वमा रहेका म्यानपावर कम्पनी नै जम्मा ८ सय ३४ वटा रहेका छन् ।

तर ८ सय ३४ म्यानपावर कम्पनीमध्ये झण्डै ७५ प्रतिशत अर्थात् ६ सय २२ वटा म्यानपावरको बैङ्क ग्यारेन्टी भने प्राइम बैङ्क मात्रै बसेको छ । उसले ६ सय २१ वटा म्यानपावरको २ करोड र मोन्टेज ओभरसिज प्रालिको ४ करोड गरी कुल ६ सय २२ म्यानपावरको १२ अर्ब ४६ करोड रूपैयाँ बराबरको ग्यारेन्टी बसेको छ ।

चुक्ता पुँजीभन्दा बैङ्क ग्यारेन्टी बढी !

प्राइम कमर्सियल बैङ्कले भर्खरै मात्र कैलाश विकास बैङ्कलाई अक्वायर गरी आफूमा विलिन गराएको छ । जतिबेला प्राइम कमर्सियल बैङ्कले कैलाश विकास बैङ्कलाई आफूमा विलिन गराएको थिएन, त्यतिबेला यसको चुक्ता पुँजी जम्मा ११ अर्ब २३ करोड रूपैयाँ थियो । यद्यपि उसले बिना धितो नै १२ अर्ब ४६ करोड रुपैयाँ बराबरको ग्यारेन्टी बसेको थियो ।

तत्कालीन नाफा हेर्दा जनताको निक्षेप जोखिममा

प्राइम कमर्सियल बैङ्कले तत्कालका लागि मात्रै नाफा हेर्दा जनताको निक्षेपलाई जोखिममा मोलेको पाइएको छ । उसले ६ सय २२ म्यानपावरमध्ये ६ सय २१ म्यानपावरबाट नगद धरौटी ५० लाखको दरले राखेको छ भने एउटा म्यानपावरको १ करोडको नगद धरौटी राखेको छ । तर यो सबै धरौटी रकम नेपाल राष्ट्र बैङ्कको खातामा जाने हुँदा बैङ्कले उक्त रकम चलाउन भने पाउँदैन । तर पनि उसले सेवा शुल्क र केही रकम बिना ब्याजमै चलाउन पाउने भएकाले बैङ्कले यति ठूलो रकमको जोखिम मोलेको पाइएको छ ।

९३ करोडको लोभमा १२ अर्बको जोखिम

प्राइम कमर्सियल बैङ्कले अत्यधिक जोखिम मोलेर ग्यारेन्टी बसेको १२ अर्ब रकमका लागि उसले बिनाब्याज चलाउन पाउने करिब १ अर्ब रकम मुख्य आकर्षण हो । त्यसबाहेक सेवा शुल्कका नाममा पाइने ५ वर्षको ५ देखि ७ लाख रकम पनि अर्को कारण हो ।

अहिले प्राइम कमर्सियल बैङ्कले करिब १० प्रतिशत मार्जिन लेन्डिङ नगद नै लिने गरेको छ । त्यो भनेको उसले बैङ्क ग्यारेन्टी बसेको रकम अर्थात् २ करोडमध्ये ५० लाख नगद घटाएर १ करोड ५० लाखको १० प्रतिशत अर्थात् करिब १५ लाख रुपैयाँ बराबर हो । प्राइम कमर्सियल बैङ्कले करिब १५ लाख मार्जिन लेन्डिङका रूपमा नगद नै लिने र ५ वर्षका लागि एकै पटक सर्भिस चार्ज लिने गरी ५ लाखदेखि ७ लाख ५० हजारसम्म रकम लिने गरेको छ । ५ वर्षपछि म्यानपावर कम्पनीले तिर्नुपर्ने केही नभएमा वा ठगी गरी नभागेको अवस्थामा उक्त रकम बैङ्कले फिर्ता दिने वा नयाँ धरौटी राख्दा जोड्ने गर्दछ ।

कुल ग्यारेन्टीको रकमको १ प्रतिशत मात्रै सेवा शुल्क अर्थात् कमिसन लिएको अवस्थामा पनि प्राइम बैङ्कले म्यानपावर कम्पनीबाट ५ वर्षका लागि एकमुष्ठ रूपमा सुरुमै ७ लाख ५० हजार रूपैयाँ कमिसन लिएको देखिन्छ । यसरी हेर्दा ६ सय २२ म्यानपावर कम्पनीबाट मात्रै प्राइम कमर्सियल बैङ्कले ४६ करोड ६५ लाख रुपैयाँ यी म्यानपावर कम्पनीहरुबाट यस वर्षका लागि आम्दानी गरेको देखिन्छ र यो रकम आगामी ५ वर्षसम्मका लागि हो ।

त्यति मात्रै होइन प्राइम कमर्सियल बैङ्कले विभिन्न म्यानपावर कम्पनीहरुले राखेको नगद अर्थात् मार्जिन लेन्डिङको रकम पनि बिना ब्याजमा चलाउने पाउँछ । ६ सय २२ म्यानपावर कम्पनीबाट सरदर १५ लाखको दरले लिएको मार्जिङ लेन्डिङ बराबरको रकमको बैङ्कले ब्याजसमेत तिर्नुपर्दैन । त्यो भनेको करिब ९३ करोड ३० लाख रकम हुन आउँछ । झण्डै १ अर्ब रूपैयाँ बैङ्कले ५ वर्षसम्म बिना ब्याज प्रयोग गर्न पाउँछ । त्यसकारण पनि प्राइम बैङ्कले म्यानपावर कम्पनीहरुको बैङ्क ग्यारेन्टीमा यति धेरै इच्छा देखाएको देखिएको छ ।

भारतीय एस बैङ्कको बाटोमा !

केही समय अगाडि मात्रै भारतको एक चर्चित बैङ्क एस बैङ्क डुब्यो । अत्यधिक खराब कर्जा र कमसल धितोका कारण गरिएको लगानी उठाउन नसक्दा यस बैङ्कलाई भारतीय रिजर्भ बैङ्कले समस्याग्रस्त घोषणा गर्यो र अब उक्त बैङ्कको अवस्था दयनीय बनेको । यसको मुख्य कारण भनेको अरू कसैले ऋण नपत्याएका व्यापारिक समूह वा व्यक्तिहरुलाई उसले कमसल धितोमै ऋण दिनु नै थियो ।

एस बैङ्कको नारा नै थियो ‘एस फर लोन ।’ अर्थात् अरू कुनै पनि बैङ्कले ऋण नदिए पनि एस बैङ्कले ऋण दिने ।

बैङ्कका संस्थापक प्रमुख कार्यकारी अधिकृत र पछि अध्यक्ष बनेका राना कपुरको बहुलठ्ठीपन र अदूरदर्शिताका कारण भारतको एउटा ठूलो बैङ्क समस्याग्रस्त भयो र करिब करिब टाट पल्टियो ।

भारतको एस बैङ्क टाट पल्टनु र यता नेपालमा पनि प्राइम बैङ्कको तौरतरिका हेर्दा पनि ऊ पनि बिस्तारै त्यही बाटोमा अगाडि बढिरहेको देख्न सकिन्छ । किनभने जम्मा ११ अर्ब चुक्ता पुँजी भएको बैङ्कले १२ अर्बको बैङ्क ग्यारेन्टी बस्नु र ग्यारेन्टीमा धितो नराख्नु भनेको प्राइम बैङ्क पनि बिस्तारै बिस्तारै समस्याको बाटोतिर लागेको बुझ्न सकिन्छ ।

राष्ट्र बैङ्कले राम्रोसँग अनुगमन नगर्दा र स्पष्ट निर्देशन नदिँदा प्राइम बैङ्कलाई म्यानपावरको बैङ्क ग्यारेन्टी बस्न त कसैले रोकेको छैन तर म्यानपावर कम्पनीहरुले ठगी गर्दै भाग्न थाले र त्यसको क्षतिपूर्ति बैङ्कले तिर्दै जाने हो भने प्राइम बैङ्क पनि बिस्तारै एस बैङ्ककै पथमा लम्केको प्रतित हुन्छ ।

रातोपाटीको अंग्रेजी, हिन्दीग्लोबल संस्करणका साथै अनलाइन टिभी पनि सञ्चालित छ । एप्सबाट सिधै समाचार पढ्न एन्ड्रोइडका लागि यहाँ र आइफोनका लागि यहाँ क्लिक गर्नुहोस् । फेसबुकट्वीटरमार्फत पनि हामीसँग जोडिन सकिनेछ ।

कमेन्ट

  1. March 17, 2020, 7:53 a.m. The rock
    Banking bhane ko nai risky business ho. Ho risk chai calculated linu parcha. As for my knowledge is concern ghito nai na leko chai hoina hola... Kam dhito ma bank guarantee issue gareko hola. Ramro subidha na deko bhaye sayad euta chetra ko 75% business us le paun thiyena.. Bujera risk line nai proper risk management ho. Bank chai strategically yo chetra ma lageko ko jasto lagyo.
  2.  0 Reply

कमेन्ट गर्नेहोस्

info_outline

तपाईको ईमेल गोप्य राखिनेछ

This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.