केन्द्रीय संस्करण

धर्म-संस्कृति/रितिथिति

कोरोना भाइरसको रोकथाममा पूर्वीय संस्कार access_timeचैत १५, २०७६

-गेहनाथ गौतम अहिले विश्व कारोनाको कहरसँग लड्दैछ । हाम्रो दैनिकी, व्यवहार र अभ्यासमा परिवर्तन ल्याउन खोजिँदैछ । भारसको जैविक आक्रमणबाट बच्ने र मानव सभ्यतालाई जोगाइराख्न विश्व नै एकजुट भएर प्रतिरक्षा गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ ।   मानव जातिको बढ्दो प्रगतिसँगै प्रकृ...

संसारको सृष्टि ईश्वरले गरेका होइनन्, गौतम बुद्धका ८ तर्क access_timeचैत १४, २०७६

  संसारको सृष्टि कसले गर्‍यो ? यो एकदम साधारण प्रश्न हो। ईश्वरले संसारको सृष्टि गरे भन्ने उत्तर पनि उत्तिकै साधारण हुनआउँछ। ब्राह्मण धर्ममा ईश्वरलाई विभिन्न नाम दिइएको छ- प्रजापति, ईश्वर, ब्रह्म वा परमब्रह्म। यी ईश्वर को हुन् र कसरी अस्थित्वमा आए भन्ने प्रश्नको कु...

नमस्कारको चमत्कार ! access_timeचैत १, २०७६

विश्वकै प्राचीनतम् संस्कृति हो, नमस्ते संस्कृति । विश्व साहित्यको सर्वाधिक प्राचीन ग्रन्थ ऋग्वेदमै उल्लेख भएको भेटिन्छ यसको । ऋग्वेदीय ऋषिहरूले सर्वप्रथम देवगणमा प्रयोग गर्न लगाएका थिए यसलाई ‘नमो गणेभ्यो गणपतिभ्यश्च वो नमोनमः’ भन्दै ।  ऋग्वेदको दर्जनौँं स्थान...

सम्यक सङ्कल्प : अष्टाङ्ग मार्गअन्तर्गत बुद्धले दिएको सफलताको दोश्रो सूत्र access_timeफागुन २३, २०७६

  हामी बुद्धले प्रतिपादन गरेको अष्टाङ्ग मार्गमा छलफल गर्दैछौँ । अष्टाङ्ग मार्ग वा आठ अङ्गको मार्गको पहिलो अङ्ग सम्यक दृष्टि (राइट भिजन) हो भने दोस्रो अङ्ग हो— सम्यक सङ्कल्प । सम्यक दृष्टिका सम्बन्धमा त अघिल्लो लेखमा छलफल भइसकेको छ । त्यसमा हामीले कसरी सही दूरदृष्ट...

महाशिवरात्रिमा ११७ वर्षपछि शनि र शुक्रको दुर्लभ योग access_timeफागुन ९, २०७६

एजेन्सी : आज शिवरात्रि हो । आजको दिन ११७ वर्षपछि शनि र शुक्रको दुर्लभ योग बनिरहेको छ । भारतका ज्योतिषाचार्य पं, मनिष शर्माका अनुसार शिवरात्रिमा शनि आफ्नो घरराशि मकरमा र शुक्र आफ्नो उच्च राशि मीनमा रहेको छ ।  यो दुईवटै ठूला राशि शिवरात्रिमा यस्तो स्थितीमा रहनु ...

किन मनाइन्छ महाशिवरात्रि ? (साइतसहित) access_timeफागुन ९, २०७६

महाशिवरात्रि हिन्दू धर्मका प्रमुख पर्वहरुमध्येको एक हो । शिवका उपासकहरु हरेक वर्ष आफ्ना आराध्य देव शिवको विशेष आराधना गर्नको लागि यसै दिनको प्रतीक्षा गर्ने गर्छन् । हिन्दू पञ्चाङका अनुसार फागुन महिनाको कृष्ण पक्ष चतुर्थीका दिन पर्ने शिवरात्रीका दिन शिवालयहरुमा शिवलिंगमा जल,...

अष्टाङ्ग मार्ग : बुद्धले दिएको सफलताको सूत्र access_timeफागुन ३, २०७६

बुद्धले दिएको दुःखमुक्तिका आठ सूत्रमध्ये पहिलो सूत्र हो — सम्यक दृष्टि अर्थात ठीक हेराइ । दृष्टि भन्ने कुरा यति महत्त्वपूर्ण छ कि हाम्रा सोचाइ, विचार, कार्यहरू दृष्टिले नै निर्धारण गर्छ । भनिन्छ पनि, ‘जस्तो दृष्टि त्यस्तै सृष्टि ।’ हो पनि, किन भने— ...

नेपाली र नेवारी भाषामा फरक स्वस्थानी access_timeमाघ २६, २०७६

पौष शुक्ल पूर्णिमादेखि माघ शुक्ल पूर्णिमा एक महिनासम्म घरघरमा वाचन गरिने श्री स्वस्थानीको कथा वाचन तथा साँखुको सालीनदीमा लागेको मेला समापन हुँदैछ । प्राचीन कालदेखिका मूल्य, मान्यता, आस्था र विश्वास रहेको श्रीस्वस्थानी देवीको महिला तथा पुरुषहरुले काठमाडौँको साँखुमा रहे...

वाणको शय्यामा हुँदा भीष्म पितामहले बताएका धर्म, अर्थ, काम र मोक्ष प्राप्त गर्ने १० तरिका access_timeमाघ २४, २०७६

महाभारतको अनुशासन पर्व अनुसार भीष्म पितामह जब बाणको शय्यामा सुतेका थिए तब उनलाई भेट्न पाँच पाण्डव पुगेका थिए । त्यतिबेला धर्मराज युधिष्ठिरले भीष्म पितामहसँग ब्रह्मर्षि र देवर्षिका सामू धर्मको विषयमा थुप्रै प्रश्न सोधे । तत्वज्ञानी र धर्मका जानकारी भीष्मले वर्णाश्रम र राग&nda...

किसिम किसिमका मित्रता access_timeमाघ २२, २०७६

मित्रताको महत्वबारे वैदिक साहित्यमा यत्र तत्र उल्लेख भएको पाइन्छ । हाम्रा ऋषिमुनिहरु विश्ववन्धुत्वको भाव राख्थे । र पनि मित्रताका सम्बन्धमा सम्वेदनशील थिए । “हामी आपसमा मिलेर हिँडौं, मिलेर बोलौं । सङ्गच्छध्वम्, सम्वदध्वम्, ऋग्वेद (१०। १९१।२)।” “हामी आपसमा मि...

सत्तासीनहरुलाई त प्रशंसाले पथभ्रष्ट पार्छ access_timeमाघ २०, २०७६

बुढापाकाहरु भन्छन् ‘ससाना बालबालिकालाई पढाउँदा हुर्काउँदा समय समयमा हौसला दिनुपर्छ । प्रशंसा गर्नुपर्छ । बालिबालिकाका लागि पथप्रदर्शनका साथै सफलताका क्षणमा प्रशंसा पनि एउटा आवश्यकता हो । कार्यक्षेत्रमा लागिसकेका पाकाहरुकालागि प्रशंसा त्यस तहको आवश्यकता होइन । अझ स...

अमेरिकामा ‘मिथिला र सीता’को प्रचारमा व्यस्त काजल access_timeमाघ २०, २०७६

जनकपुर । काजल कर्ण लामो समयदेखि अमेरिका बस्दै आएकी छन् । पछिल्लो समय आधुनिक र सुविधा सम्पन्न सहरमा बसेपनि उनलाई आफु जन्मे, हुर्केको र सिकेको सभ्यता छोड्न पटक्कै मन छैन ।  त्यसैले त उनी मिथिलाको संस्कृति, सभ्यता र परम्पराबारे सात समुन्द्र पारी पुगेर पनि पछ्याइरहेकी...

अष्टांग मार्ग : बुद्धले दिएको सफलताको सूत्र access_timeमाघ २०, २०७६

धेरै मानिसहरू सफलताको लागि अनेकौं मोटिभेशनल साहित्य अनि लीडरशिप र व्यवस्थापनका पुस्तकहरू पढ्छन्, खासगरी पश्चिमी लेखकका । थोरैले मात्र ख्याल गरेका होलान् कि गौतम बुद्धले २६०० वर्षअघि दिएका उपदेश सांसारिक सफलताको लागि पनि उत्तिकै प्रभावकारी छन् । मानिसहरू अचम्ममा पर्न...

सरस्वती पूजाको उत्तम योग access_timeमाघ १६, २०७६

सुरेश रिजाल   यस वर्ष तीनवटा शुभ योगमा सरस्वती पूजा हुँदैछ । काठमाडौँ । वसन्त पञ्चमी माता सरस्वतीको विशेष उपासना गर्ने महत्त्वपूर्ण पर्व हो । माघ शुक्लपक्षको पञ्चमी तिथिमा पर्ने उक्त पर्व विशेषगरी विद्याकी देवीका रूपमा पुजिने सरस्वतीको साधना गर्नका लागि अति न...

देवी सरस्वती र कालीदाससँग जोडिएको प्रसंगः एक महिलाले तोडेकी थिइन् कालीदासको ज्ञानको घमण्ड access_timeमाघ १६, २०७६

आज अर्थात् माघ १६ वसन्त पञ्चमी हो । यो तिथीमा विद्याकी देवीको विशेष पूजा अर्चना गरिन्छ । धार्मिक मान्यता अनुसार देवी सरस्वतीको कृपाका कारण हामीले विद्या पाउँछौं र यसैको उपयोग गरेर हामीले हरेक काममा सफलता र सुख सुविधा प्राप्त गर्छौं । देवी सरस्वतीको भक्तमा कालीदासको ना...

वसन्त पञ्चमी बिहिबार तर ऋतु भने फागुन १ बाट सुरुः हजार वर्षदेखि कहिल्यै पञ्चमीबाट सुरु भएन वसन्त ऋतु access_timeमाघ १५, २०७६

भोलि अर्थात् माघ १६ मा  यसवर्षको वसन्त पञ्चमी परेको छ । साधारणतया पञ्चमीबाट वसन्त ऋतुको सुरुवात हुने मान्यता राखिन्छ तर वास्तवमा पछिल्लो हजार वर्षदेखि कहिले पनि वसन्त पञ्चमीदेखि वसन्त ऋतुको सुरुवात भएको छैन । यसपटक पनि १६ गते वसन्त पञ्चमी परेको छ तर वसन्त ऋतुको आगम...

श्रीस्वस्थानी व्रतकथा मेला आजबाट शुरु, यस्तो छ महिमा access_timeपुस २५, २०७६

हरेक वर्षको पौष शुक्ल पूर्णिमाका दिन शुरु हुने हिन्दू धर्मावलम्बीको श्रीस्वस्थानी व्रतकथा तथा माधवनारायणको पूजा आराधना आजबाट शुरु भएको छ ।  प्रत्येक वर्ष पौष शुक्ल पूर्णिमादेखि माघ शुक्ल पूर्णिमासम्म एक महिनासम्म हरेक दिन घरघरमा स्वस्थानी कथा भन्ने र सुन्ने गरिन्छ । स्...

बुद्धको दर्शन : दुःख–सत्य र दुःख मुक्तिको बाटो access_timeपुस २१, २०७६

  ‘सत्य के हो ?’ मानवजाति सभ्यतामा प्रवेश गरेकै दिनदेखि चिन्तन थालिएको विषय हो यो । यसै प्रश्नमा घोत्लिँदै कति दार्शनिक जन्मिए, कति ऋषिमुनि भए । यही सत्यको खोजको परम्परामा २६०० वर्षअघि एउटा नाम जोडिन्छ — सिद्धार्थ गौतम । राजकुमार थिए उनी ...

आज बैकुण्ठ एकादशीः सद्गुरुले यसरी बताए एकादशी र उपवासको महत्व access_timeपुस २१, २०७६

एकादशी भनेको के हो ? पूर्णिमा पछिको एघारौँ दिन अनि औँशी पछिको एघारौँ दिनलाई एकादशी भनिन्छ । हरेक ४० देखि ४८ दिनमा मानव प्रणाली एउटा चक्रबाट गुज्रिन्छ, जसलाई मण्डल भनिन्छ । यो अवधिमा तीन दिनहरू यस्ता हुन्छन्, जहाँ शरीरले खाना खान चाहँदैन । ती ३ दिनहरू व्यक्ति(व्यक्...

खण्डग्रास सूर्यग्रहण : ग्रहणले बिहान ८ : ४२ मा स्पर्श गर्ने access_timeपुस १०, २०७६

आज बिहान खण्डग्रास (आधा ढाक्ने) सूर्यग्रहण लाग्दैछ । पौष कृष्ण औंसीका दिन बिहान ८ः४२ मा ग्रहणले स्पर्श गर्ने पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिले जनाएको छ ।  नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिका अध्यक्ष प्रा. डा. रामचन्द्र गौतमका अनुसार पश्चिम र नैऋत्य कोणको बीचबाट बिहान ग्रहण शुरु हु...

औँसी तिथीमा खण्डग्रास सूर्यग्रहणसमेत लाग्ने, आज के गर्ने, के नगर्ने ? access_timeपुस ९, २०७६

हिन्दू धर्म अनुसार आज बुधबार र भोलि बिहिबार दुई दिन औँसी तिथि परेको छ ।  बिहिबार बिहान खण्डग्रास सूर्यग्रहणसमेत लाग्ने भएको छ । वैदिक सनातन हिन्दू धर्मावलम्बीले पौष कृष्ण अमावास्या (औँसी) का दिन विभिन्न तीर्थस्थलमा विधिपूर्वक तर्पण, सिधादान र पिण्डदान गरी दिवङ्गत...

ख्रीष्टमस दिवसः नेपाली इसाईहरुले हर्षोल्लासका साथ मनाउँदै access_timeपुस ९, २०७६

आज इसाई धर्मावलम्बी ख्रीष्टमस दिवस मनाउँदैछन् । प्रभु येशुको जन्मोत्सव (ख्रीष्टमस) को उपलक्ष्यमा यो पर्व मनाइँन्छ ।  यो पर्व हरेक वर्ष डिसेम्बर महिनाको २५ तारिखका दिन विश्वभरी नै मनाउने प्रचलन रहीआएको छ । आजकै दिन २०१९ वर्षअघि प्रशु येशुको इजरायलको वेथलेहममा पिता स्...

वेदमा राष्ट्रिय झण्डा र त्यसमा सूर्य राखिनुको रहस्य access_timeपुस ३, २०७६

परम्परागत सन्दर्भमा नेपाली जनमनले आत्मसात् गरेको ‘राष्ट्र’ शब्दको अभिप्राय आफ्नो मुलुक र मुलुकका तमाम निवासीहरु हुन् । कुनै खास जातीय, भाषिक, सांस्कृतिक समुदाय होइन । नेपालमा परम्परागत रुपमा चलिआएको ‘राष्ट्र’ शब्द अंग्रेजी भाषाका ‘नेशन&rsq...

तालबाराहीको मनमोहक आरती access_timeमंसिर १२, २०७६

पोखरा । पर्यटन नगरी फेवातालको तालबराहीमा हरेक बेलुकी आरती हुने गरेको छ । काठमाडौंको पशुपतिनाथको मन्दिरमा गरिने आरतीको शैलीमा हुने उक्त आरती निक्कै मनमोहक र पर्यटकहरुको लागि आकर्षणको केन्द्रबिनदू बन्ने गरेको छ ।  माता तालबाराही आरती सेवा समितिको आयोजन...

हरिबोधिनी एकादशीः  भगवान् विष्णु जागा भएको दिन access_timeकात्तिक २२, २०७६

आज हरिबोधिनी एकादशी अर्थात् तुलसीको विवाह गर्ने दिन । धर्मशास्त्रमा उल्लेख भएअनुसार आषाढ शुक्ल एकादशीदेखि चार महिनासम्म क्षीरसागरमा शेषनागरुपी श्ययामा शयन गरेर भगवान् श्रीहरि जागा भएको दिन ।  यस दिनलाई हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले भगवान् हरि (विष्णु)को विवाह लक्ष्मी मा...

Page 1 of 3