विचार/दृष्टिकोण

गगन–विश्वले नबुझेको तथ्य र नस्वीकारेको सत्य

नेपाली कांग्रेस अहिले इतिहासकै गम्भीर वैचारिक, सङ्गठनात्मक र मनोवैज्ञानिक सङ्क्रमणको चरणमा उभिएको छ । बाहिरबाट हेर्दा पार्टीभित्र ‘नयाँ पुस्ता’, ‘ऊर्जाशील नेतृत्व’, ‘स्पष्ट राजनीति’, ‘सुधार’, ‘डिजिटल सङ्गठन’ र ‘परिवर्तन’ का आकर्षक...

राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगमाथि बढ्दो अविश्वास

लोकतान्त्रिक मुलुकमा मानवअधिकार उल्लङ्घनका घटनामाथि निगरानी राख्ने, पीडितलाई न्यायको ढोका खोल्ने र राज्यलाई संवैधानिक सीमाभित्र राख्ने सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण संस्थामध्ये राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग एक हो । तर नेपालमा पछिल्ला वर्षहरूमा...

टीएस इलिअटको म्याकाभिटी र नेपाली राजनीतिमा हराएको उत्तरदायित्व

टीएस इलिअटको प्रसिद्ध कविता ‘मेकाभिटीः द मिस्ट्री क्याट’ पहिलो दृष्टिमा एउटा रहस्यमय बिरालोको कथा जस्तो देखिन्छ । तर गहिरिएर पढ्दा यो सत्ता, छल, कानुनी संरचनाको कमजोरी, उत्तरदायित्वबाट पलायन र दण्डहीनतामाथिको...

‘दलीय कि निर्दलीय’बारे बहसभन्दा प्रवृत्ति सुधार मुख्य सर्त

नेपालमा अहिले संविधान संशोधनको चर्चासँगै शासकीय स्वरूप र निर्वाचन प्रणालीमाथि विभिन्न कोणबाट बहस सुरु भएको छ । यसै सन्दर्भमा निर्वाचन आयोगले हालै सरकारलाई बुझाएको २१ बुँदे सुझावको १३औँ बुँदामा ‘स्थानीय...

परीक्षामा विद्यार्थी अनुत्तीर्ण हुँदा व्यक्ति असफल हुन्छ कि प्रणाली ?

नेपालको उच्चशिक्षा आज गम्भीर चुनौतीहरूको सामना गरिरहेको छ । एकातिर विद्यार्थीहरूको विदेश पलायन तीव्र गतिमा बढिरहेको छ भने अर्कोतिर विश्वविद्यालयहरूको शैक्षिक गुणस्तर, अनुसन्धान पूर्वाधार र विद्यार्थीहरूले हासिल गरेको सीपमाथि प्रश्न...

तेस्रो ध्रुवको हिमनदी पग्लँदै : एसियाको जलसुरक्षामा बढ्दो जोखिम

तेस्रो ध्रुव (थर्ड पोल), आर्कटिक (उत्तरी ध्रुव) र अन्टार्कटिक (दक्षिणी ध्रुव) भन्दा बाहिर पृथ्वीको सबैभन्दा ठुलो हिउँ र बरफको भण्डार हो । यसलाई ‘एसियाली वाटर टावर’ पनि भनिन्छ । यो...

माओवादीको उदय र अवसानबाट रास्वपाले सिक्नुपर्ने पाठ

नेपालको लोकतान्त्रिक आन्दोलनपछिको राजनीतिक इतिहासमा दुईवटा घटनाले विशेष ध्यान आकर्षित गर्छन् । पहिलो, ०६४ सालको संविधानसभा निर्वाचनमा तत्कालीन नेकपा (माओवादी) को अभूतपूर्व उदय, र दोस्रो, पछिल्लो समय राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको...

एमालेको ऐना पुछ्ने प्रवृत्ति र चुनावी समीक्षाको यथार्थ

‘उम्र भर गालिब यही भूल करता रहा धूल चेहरे पे थी आइना साफ करता रहा’ प्रसिद्ध शायर गालिबको यो नज्म निकै चर्चित छ । यो सानो नज्मले धेरै कुरा भन्छ र एउटा...

बलियो सरकार, कमजोर नैतिकता र ‘ह्वाटअबाउटिज्म’को दलदल

आज कुनै सार्वजनिक मुद्दा उठ्दा त्यसको जवाफ तथ्य र जिम्मेवारीका आधारमा दिनुको सट्टा प्रतिप्रश्न गरेर पन्छिने प्रवृत्ति बढेको छ । चाहे त्यो प्रधानमन्त्रीले सदनमा दिएको सीमा विवादसम्बन्धी अभिव्यक्ति होस्, अर्थमन्त्री...

बाँदर आतंक: सरोकार निकायहरूलाई पत्र

ब्रह्माण्डमा प्राण भएका जीवहरूमा मानव जाति, पशुपन्छी तथा अन्य जीवहरू पर्दछन्। मानवमा विकसित बुद्धि, भाषा, संस्कृति र सामाजिक सङ्गठनको क्षमता भएकाले उसले अन्य जीवहरूलाई आफ्नो दृष्टिकोण र आवश्यकताअनुसार वर्गीकृत गर्दै...

सरकारले विश्वविद्यालयमा कस्तो नेतृत्व खोजेको हो ?

शिक्षा कुनै पनि देशको आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक विकासको संवाहक हो। देश विकासमा विद्यालय, विश्वविद्यालय र उच्च शिक्षाको ठूलो महत्त्व हुने गर्दछ। नेपाल बहुजातीय, बहुभाषिक र बहुसांस्कृतिक मुलुक हो। यहाँको...

उजुरीकै भरमा हतकडी लगाएर हिरासतमा राख्नु कति जायज हो ?

‘उत्तमं प्रणिपातेन, मध्यं सङ्कल्पधारिभिः । अधमं शस्त्रपातेन, विचारेणैव न्यायतः ।।’ अर्थात् विवाद र समस्याको समाधान विचार, विवेक र न्यायपूर्ण विमर्शद्वारा गर्नु नै उत्तम मार्ग हो । दण्ड र नियन्त्रणको हचुवा प्रयोगलाई अधम...

सामाजिक सञ्जाल ट्रायल र सिन्धुलीको वैचारिक सङ्घर्ष

०८२ कात्तिकमा नेकपा (माओवादी केन्द्र) का पदाधिकारीहरूको अन्तिम बैठकमा मैले लिखित रूपमा चारबुँदे प्रस्ताव पेस गरेको थिएँ । तीमध्ये पहिलो र चौथो बुँदा आगामी संघीय निर्वाचनसँग प्रत्यक्ष रूपमा सम्बन्धित थिए,...

परीक्षार्थीको मोबाइल नष्ट गर्नुको सट्टा किताब हेरेर जाँच दिन लगाऊँ

सिराहामा माध्यमिक शिक्षा परीक्षा (एसईई) र कक्षा १२ को परीक्षाका क्रममा जफत गरिएका करोड भन्दा बढी मूल्यका चार सय ९६ थान मोबाइल र पाँचवटा स्मार्ट वाच प्रशासनले पानीमा डुबाएर नष्ट...

जनसाङ्ख्यिक लाभांशमार्फत मधेसको आर्थिक रूपान्तरण कसरी गर्ने ?

जनसाङ्ख्यिक लाभ भन्नाले जनसङ्ख्याको उमेर संरचनामा आउने परिवर्तनका कारण प्राप्त हुने आर्थिक वृद्धिको सम्भावनालाई जनाउँछ । जब कुनै देश वा प्रदेशमा आश्रित जनसङ्ख्याको अनुपात घट्न जान्छ र उत्पादनशील उमेर समूहको...

असंलग्नता र समकालीन नेपालको भू–राजनीतिक सङ्कट

सङ्घर्ष र रूपान्तरणको लामो ऐतिहासिक कालखण्डमा विश्वको राजनीतिक मानचित्रलाई नयाँ ढङ्गले परिभाषित गर्ने केही सीमित मोडहरूमध्येको एक महत्त्वपूर्ण मोड हो सन् १९५५ को बान्डुङ सम्मेलन । यो एक ऐतिहासिक प्रस्थानविन्दु...

सञ्जालका शूरवीर, संसद्का सन्न्यासी

नयाँ बानेश्वरको संरचनाबाट बाहिरिएर संघीय संसद् जब सिंहदरबारभित्र आफ्नै नयाँ भवनमा सर्‍यो, तब आम वृत्तमा एउटा आशा जागेको थियो– अब कार्यपालिका र व्यवस्थापिकाबिचको भौतिक दुरी मात्र मेटिने छैन, राज्य सञ्चालनको...

मानव अधिकार आयोगको प्रतिवेदनमाथि केही गम्भीर प्रश्न

राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगको प्रतिवेदनले भदौ २३ र २४ गतेका घटनाका विविध आयामहरू समेट्ने प्रयास गरेको देखिन्छ। प्रतिवेदनमा केही गम्भीर विषयहरू उठाउँदै थप अनुसन्धान तथा आवश्यक कानुनी कारबाहीका लागि नेपाल...

‘हिमाली सङ्कट गम्भीर भइसक्यो, पूर्वसूचनामा काम गर्नुपर्छ’

पछिल्ला केही वर्ष यता नेपालका हिमाली क्षेत्रहरूमा प्रकृतिले आफ्नो स्वरूप बदल्न थालेको छ । हिजोसम्म हामीले हिमाललाई केवल सौन्दर्यको प्रतीकका रूपमा हेर्थ्यौँ, तर आज ती हिमाल विभिन्न किसिमका प्राकृतिक विपदका...

उग्र र खोक्रा राष्ट्रवादीहरूलाई पत्र

१. विश्वका शक्तिशाली राष्ट्र लगायत ससाना राष्ट्रहरू बिच पनि विभिन्न प्रकारका सीमा विवादहरू छन्। यस्ता विवाद दुई पक्षबिच मात्र नभई, त्यहाँ कहिलेकाहीँ तेस्रो वा चौथो पक्षको संलग्नता पनि हुन सक्छ,...

एमालेको पुनर्गठन किन र कसरी ?

नयाँ समाज निर्माणको सपना पूरा गर्ने सङ्घर्षमा हामीले पुरानो समाजलाई बदल्ने मात्र होइन, त्योभन्दा प्रमुख कुरा आफैलाई बदल्न सक्नुपर्छ । यस सन्दर्भमा कार्लमार्क्सले भनेका थिए, ‘नयाँ समाज निर्माणका लागि स्वयम् आफैलाई...

संविधान संशोधनको बहस र राजनीतिक सहमतिको औचित्य

नेपालको संविधान २०७२ केवल कानुनी दस्ताबेज मात्र होइन, दशकौँ लामो राजनीतिक सङ्घर्ष, जनआन्दोलन, सशस्त्र द्वन्द्व, मधेस आन्दोलन, समावेशिता र सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको यात्राबाट निर्मित राष्ट्रिय राजनीतिक सहमति पत्र हो ।...

मिथिला खानपानमा आँपको अचार

यस वर्षको आँपको सिजन सुरु भइसकेको छ । आँपको टिकला (टिकोला) कच्चु, खटमिट्ठी र तरकारीको रूपमा खान थालिएको छ । हालै भएको वर्षाले गर्दा आँपका कोसामा बल मिल्न थालेको छ...

प्लास्टिक प्रदूषण न्यूनीकरण गर्न आ–आफ्नो बानी बदलौँ

विश्व वातावरण दिवस प्रत्येक वर्षको जुन ५ का दिन विश्वभर मनाइन्छ । वातावरण संरक्षण र जलवायु परिवर्तनका चुनौतीहरूबारे जनचेतना जगाउनु यस दिवसको मुख्य ध्येय हो । प्रकृतिको संरक्षण गर्दै जलवायु...

लोकतन्त्र, समाजवाद र नेपालको भविष्य

नेपालको संविधान (२०७२) ले देशलाई लोकतान्त्रिक मूल्य–मान्यतामा आधारित समाजवाद उन्मुख राज्यका रूपमा परिभाषित गरेको छ। संविधानको प्रस्तावनामै कोरिएको यो वाक्यांश केवल कानुनी शब्दजाल वा राजनीतिक सङ्कलन मात्र होइन; यसले नेपालको...

स्टार कलाकारको प्रवेश रङ्गमञ्च विकासका लागि उत्साहजनक सङ्केत

चार दशकदेखि रङ्गमञ्चमा सक्रिय भएको नाताले म अहिले निकै फरक अनुभूति गरिरहेको छु । हिजो र आजको नेपाली रङ्गमञ्चको परिदृश्य नियाल्दा एउटा निकै सुखद् र अर्थपूर्ण परिवर्तनको महसुस भइरहेको छ...

विचारको संक्रमण र दिशाहीन समाजको अग्निपरीक्षा

एक्कासौँ शताब्दीको तेस्रो दशकसम्म आइपुग्दा मानव सभ्यता एउटा अभूतपूर्व र जटिल मोडमा पुगेको छ। आजको विश्वलाई सञ्चालन गर्ने प्रमुख कडी भूगोल, सैन्य शक्ति वा परम्परागत पुँजी मात्र होइन, बरु ‘सूचना’...

‘अतिक्रमित भूभाग’ : भारत–नेपाल सीमा विवाद फेरि किन चर्कि‌दैछ ?

नेपालका प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहले संसदमा नेपालले पनि भारतको भूभाग अतिक्रमण गरेको दाबी गर्दै भारतसँगको सीमा विवादलाई पुनः एकपटक चर्चाको केन्द्रमा ल्याएका छन् । यो अभिव्यक्ति नेपालको परम्परागत धारणाभन्दा फरक मानिएको...

कागज मिलाएर खडा भएका विदेशी कम्पनीमाथि थाइल्याण्ड आक्रामक

बैंकक । सरकारी कागजातमा ‘नेल सैलुन’ कम्पनीका रूपमा दर्ता गरिएको थियो । तर उक्त कम्पनी वयस्क सामग्री व्यवसायका लागि खोलिएको देखावटी कम्पनी थियो । यसलाई एक इजरायली महिलाले सञ्चालन गरिरहेकी...

चक्रव्यूहमा लोकतन्त्र : भदौ २३ को षड्‍यन्त्र र राज्यसंयन्त्रको असफलता

हालै सम्पन्न निर्वाचनको अप्रत्याशित, अस्वाभाविक र कृत्रिम परिणामपछि देशको समग्र राजनीति एउटा गम्भीर मोडमा उभिएको छ। यस निर्वाचनले हाम्रो पार्टीलाई मात्र नभई सम्पूर्ण लोकतान्त्रिक शक्तिहरु, देशभक्तिपूर्ण आन्दोलन र सुशासन तथा...

सम्पत्ति शुद्धीकरण र सङ्गठित अपराध : विरोधी तह लगाउने ‘हतियार’

सम्पत्ति शुद्धीकरण सम्बन्धी कसुर केही वर्ष अगाडिका सरकारकै पालादेखि व्यक्ति तह लगाउने अस्त्रको रूपमा प्रयोग गर्ने प्रचलन सुरु भएको देखिन्छ । विशेष गरेर राज्य सत्तामा बस्ने मान्छेहरू सरकारमा गएपछि विपक्षीलाई...

नेपालमा प्रदेशगत कुल गार्हस्थ्य उत्पादन र आर्थिक असमानता

नेपालले सङ्घीय शासन प्रणाली अवलम्बन गरेपछि विकासका अवसर, स्रोत–साधन र आर्थिक लाभलाई देशका सबै प्रदेशमा सन्तुलित रूपमा वितरण गर्ने लक्ष्य लिएको छ । सङ्घीयताको मूल मर्म नै स्थानीय आवश्यकता, सम्भावना...

मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व न्यूनीकरणका परम्परागत उपाय

बाँदरको समस्या समाधान गर्न संसद्बाट केही सांसदहरूले सरकारलाई अल्टिमेटम नै दिए । बाँदरकै कारण गाउँबस्ती रित्तिइरहेको र किसानहरूका पीडाका विषय अहिले मिडियामा छ्यापछ्याप्ती छन् । हुन त यो विषय पुरानो होइन...

हेटौँडा सडक विस्तार : कानुनी अन्योल, सुरक्षा जोखिम र समृद्धिको सपना

मकवानपुरको सदरमुकाम हेटौँडा बजार क्षेत्रको सडक विस्तारको विषय दशकौँदेखि चर्चा र विवादको केन्द्रमा रहँदै आएको छ । राष्ट्रिय राजमार्गको ‘राइट अफ वे’भित्र पर्ने संरचनाहरू हटाउने र सडकलाई एसियाली मापदण्ड अनुसार...

नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलन र लुम्पेन सर्वहाराको चरित्र

‘द एटिन्थ ब्रुमेर आफ लुइ बोनापार्ट’मा (१८५२) मार्क्सले लुम्पेन सर्वहारालाई आफै उत्पादन प्रक्रियाबाट बाहिर रहने सङ्गठित मजदुर बर्गको सबै भन्दा ठुलो शत्रु भनी किटान गर्नु भएको थियो । मार्क्सले बोनापार्टिज्मलाई...

इरान युद्धको वास्तविक फाइदा उठाउँदै एर्दोगान

दंगा नियन्त्रणका लागि खटिएका प्रहरीहरूको पङ्क्तिले टर्कीको मुख्य प्रतिपक्षी राजनीतिक दलको मुख्यालयको गेट बलपूर्वक तोडेर प्रवेश गर्‍यो । अवरोध हटाएपछि ढाल बोकेका प्रहरीहरू दलको कार्यालयतर्फ अघि बढे र भवनको प्रवेशद्वारमा...

जहाँ प्रश्न गर्ने ठाउँ हुँदैन, त्यहाँ संगठन मौलाउँदैन

नेकपा (एमाले) ले ‘मिसन पार्टी जागरण’ नामको अभियान सञ्चालन गर्दैछ । दलीय व्यवस्थामा जनता र दलबिचको सम्बन्ध सुमधुर र विश्वसनीय हुनुपर्छ । पार्टीको नीति, कार्यक्रम, कार्यदिशा, पार्टीका विचार जनसमक्ष पुर्‍याउन...

निर्देशित गणतन्त्रतर्फका पाइला : के लोकतन्त्रमाथि सङ्कटको सङ्केत हो ?

हिजो अर्थात् जेठ १५ गते हामीले विविध ढङ्गले गणतन्त्र दिवस मनायौँ। १९औँ गणतन्त्र दिवस मनाइरहँदा काठमाडौँको टुँडिखेल र प्रदेशका राजधानीहरूमा मात्र होइन, सडकदेखि सदनसम्म, रेडियोदेखि रिल्ससम्म गणतन्त्रको महिमा गुञ्जिरहेको थियो।...

नेपालमा आपतकालीन चिकित्सा सेवा: भूगोलको चुनौती र रूपान्तरणको बाटो

"स्वास्थ्य सेवा पाउनु नागरिकको मौलिक हक हो" भनी नेपालको संविधानले स्पष्ट व्यवस्था गरेको छ । तर, जब कुनै नागरिकलाई अचानक हृदयघात हुन्छ, सडक दुर्घटनामा पर्छ वा अचानक स्वास्थ्य समस्या आइपर्छ,...

गणतन्त्रका विषयमा प्रधानमन्त्री बालेन र रास्वपा के सोच्छ ?

झन्डै दुई दशक बितेछ, नेपाली जनताले नेपालमा राजतन्त्र समाप्तिको घोषणा गरेको । समाजवाद र जनवादी गणतन्त्रको लक्ष्यसहित दश वर्षदेखि जनयुद्ध गरिरहेको माओवादी र तत्कालीन संसदीय लोकतान्त्रिक शक्तिहरूको संयुक्त जनआन्दोलनको बलमा...

गाईलाई यातना दिएर टिकटक भिडियो बनाउने सिटी सफारी चालक पक्राउ

ट्याक्टरसँग मोटरसाइकल ठोक्किँदा दुई जनाको मृत्यु

अटेरी गरेपछि मुख्यमन्त्री कार्यालयसँग स्पष्टीकरण माग

मन्त्रीको निवासमा छापा मारिएको विषयमा प्रहरीको प्रस्टीकरण

गर्मीले मधेसको जनजीवन प्रभावित : बिरामी बढे, मजदुर वर्ग मारमा

स्रोत नखुलेको ३२ लाख नगदसहित दुई जना पक्राउ

वीरगञ्जको बाल सुधार गृहबाट फरार भएका दुई बालक डेढ घण्टामै सीमा क्षेत्रबाट पक्राउ

बागमती नदीमा सशस्त्र प्रहरीको जल उत्पन्न विपद् उद्धार अभ्यास सम्पन्न

हेटौँडाका उद्योगबाट चार करोड बक्यौता सङ्कलन

सामूहिक आवासका लागि पाँच करोड विनियोजन

ठूलो र चर्को ध्वनि निकाल्ने एक हजार ३२९ मोटरसाइकल कारबाहीमा

हेटौँडाका उपभोक्तालाई दैनिक तीन करोड ७५ लाख लिटर पिउने पानी वितरण

उखु र बेसारखेतीको व्यावसायिक प्रवर्द्धनमा विनयी त्रिवेणी गाउँपालिका

बस र ट्रक ठोक्किँदा एक महिलाको मृत्यु, तीन जना घाइते

पोखराको लेकसाइडमा खानेपानी समस्या

म्याग्दीमा रासायनिक मलको अभाव

तुलसीपुरमा दुई अटो एक-आपसमा ठोक्किँदा ९ जना घाइते

स्वर्गीय नुमराज पोखरेलको स्मृतिमा विद्यालयमा खानेपानी धारा निर्माण, लियो क्लबद्वारा हस्तान्तरण

गन्धर्व समुदायका महिला तरकारीखेतीमा

उजुरीपछि अख्तियारको छापा

सांसदहरूले औँल्याए कमजोरी नै कमजोरी

कर्णालीमा एमालेले भन्यो– ‘मन्त्री नै आयोजक हुने, त्यसमा सरकारको लगानी हुने कुरा अलिकति स्वार्थ बाझिएको हो कि ?’

गोरेटो बाटोमा भेटिएको शवको रहस्य खुल्यो : श्रीमती र छोराले गरे हत्या

कोशी अस्पतालको अतिक्रमित जग्गा खाली गर्न १५ दिने अल्टिमेटम

डोटीमा सशस्त्र प्रहरीको विपद् व्यवस्थापन बेस स्थापना

अत्यधिक गर्मीले विद्यालयमा १२ दिन बिदा

बैतडीमा बस दुर्घटनामा एक जनाको मृत्यु, १० जना घाइते

बैतडीमा बस दुर्घटना अपडेट : ९ जना घाइते

हैटीलाई ३–० ले पराजित गर्दै ब्राजिलद्वारा पहिलो जित दर्ता

अम्बानीको जियोले ल्याउँदैछ भारतको इतिहासकै ठुलो आईपीओ