बालसंसार

वैदिक कथा : देवराज इन्द्र किन ठगिए ? access_timeजेठ १, २०७९

नीतिशास्त्र भन्छ शुभकार्य गर्न विलम्ब गर्नुहुँदैन र साइत पर्खनु पनि राम्रो होइन । यस्ता कार्य सकेसम्म भोलि गर्छु भनिएको भए आजै गर्नुपर्छ, भरे गर्छु भनिएको भए अहिले नै गर्ने प्रयास गर्नुपर्छ । कसलाई थाहा भरे र भोलि आउँछ कि आउँदैन भनेर । पहिलो कुरा मन यति चञ्चल छ कि कति बेला...

बालकथा : एकलकाटे चमेरोको दुर्दशा access_timeबैशाख २८, २०७९

धेरै पहिलेको कुरा हो । एकपटक पशु र पक्षीहरूबीच कुनै विषयलाई लिएर मनमुटाव भयो । भनिन्छ, बिउ र निहुँलाई धेरै चाहिन्न, उसलाई टुसाउन मात्र बेर हो, झाङ्गिन वा फैलिन बेर लाग्दैन । यहाँ पनि यस्तै भयो । उनीहरूका मनमुटाव बढ्दै गएर युद्धको रूप लियो । पशुहरू एकातर्फ लागे, ...

कश्यपको कथा : अति लोभका परिणाम access_timeबैशाख २५, २०७९

कुनै समयमा पुरञ्जनपुरमा असमञ्जस नामका राजा थिए । उनले एकदिन राति सपनामा आकाशका झुण्डिएको सुन्दर शहर देखे । शहर जति सुन्दर थियो घर तथा महलहरू त्यति नै कलात्मक थिए । कतै स्वच्छ पानीको तलाउ थियो, कतै सुन्दर बगैँचाहरू देखिन्थे । कतै घोडातवला देखिन्थे कतै हात्तीसारहरू थ...

प्रेरक प्रसङ्ग : यसरी प्रसिद्धि पाएका थिए तेनालीरामले access_timeबैशाख २३, २०७९

तेनालीराम लिङ्गाचार्यको नाम भाइबहिनीहरूले पनि सुनेको हुनुपर्छ तर उनी को थिए र किन विश्वप्रसिद्ध भए भन्ने कुरा भने धेरैलाई थाहा नहुन सक्छ । सोह्रौँ शताब्दीको सुरुतिर दक्षिण भारतको थुमलुरु गाउँको तेलगु ब्राह्मण परिवारमा जन्मेका तेनालीरामको वास्तविक नाम रामकृष्ण शर्मा थिय...

स्याल र गधाले किन ज्यान गुमाउनुपर्‍यो ? access_timeबैशाख १८, २०७९

धेरै पहिलेको कुरा हो, एउटा वनमा धूर्त स्याल बस्थ्यो । धुत्याईँमा उसलाई कसैले जित्न सक्दैनथ्यो । अनेक बहाना पारी सिधासादा जनावरलाई जालमा फसाएर स्वार्थ पूरा गर्ने उसको बानी थियो । निमुखा जनावरहरू उसको चिल्लो कुरामा फसेर कति बेला आहार बन्न पुग्थे पत्तै पाउँदैन थिए । एक ...

वैदिक कथा : किन मारिए शम्बरहरू ? access_timeबैशाख १३, २०७९

वेदमा एउटा कथा छ । प्राचिनकालमा नर्य, यदु, तुर्वीति र तुर्वस नामका राजा थिए । उनीहरूका पार्थिव शरीर र राज्य अलग अलग भए पनि मन, वचन र विचार एउटै थियो । एउटै विचार लिएर हिँड्थे एउटै नीतिले राज्य सञ्चालन गर्थे । उनीहरू धार्मिक थिए, धर्मपूर्वक शासन गर्थे, जसले गर्दा उनीह...

कश्यपको कथा : यसरी खोलिदियो उखुको फलले राजाको आँखा access_timeबैशाख १०, २०७९

एकादेशमा मकरध्वज नामका राजा थिए । उनको नाम जति राम्रो थियो स्वभाव ठीक विपरीत । सनकाहा थिए, जे मन लाग्यो त्यही गर्थे, गर्न लगाउँथे । उनको व्यवहारबाट दरबारमा सबै हैरान थिए । राजाको अगाडि बाबाको दुहाई, कसको के लाग्ने । राजाले भनेपछि गर्नैप¥यो, नसके पनि गरेज...

प्रेरक प्रसङ्ग : बालक ऐतरेयको विद्वता access_timeबैशाख ८, २०७९

ऋग्वेदीय ऐतरेय ब्राह्मण गन्थको वैदिक साहित्यमा उच्चतम स्थान छ । आत्मा र परामात्मा तथा जीवन र जगतलाई राम्ररी बुझाउन सक्ने यस ग्रन्थमा ४० अध्याय छ । यसै ग्रन्थको आरण्यक भागका केही अध्यायलाई ऐतरेयोपनिषद् भनिन्छ तर त्यही ग्रन्थका लेखक ऐतरेय भने सानामा मन्द बुद्धिका थिए । उनका बाबु...

जानी राखौँ : बालोपयोगी सामान्य ज्ञान access_timeबैशाख ४, २०७९

  १, नेपालमा आयुर्वेदिक औषधी उत्पादन गर्ने सरकारी निकायलाई के भनिन्छ ? (क) सिंहदरवार वैद्यखाना (ख) नेपाल आयुर्वेदिक कम्पनी (ग) गोरखा आयुर्वेदिक कम्पनी (घ) आयुर्वेदिक औषधी लिमिटेट २, युरोपेली सङ्घको सर्वोच्च अङ्गलाई के भनिन्छ ? (क) युरोपेली सङ्घ (ख) यु...

वैदिक कथा : सरमाको शिक्षा access_timeबैशाख २, २०७९

सुर र असुरहरूका नाम भाइबहिनीहरूले पनि सुनेको हुनुपर्छ । वैदिक सनातन संस्कृतिमा दुई सम्प्रदाय छन्, जसमा सुर र असुर पर्छन् । यीमध्ये सुर सम्प्रदायमा देवताहरू पर्छन् भने असुर सम्प्रदायमा दानवहरू । कश्यप्रजापतिका अदिती नामक पत्नीबाट देवताहरूको जन्म भएको थियो । अर्की पत्नी दित...

अहङ्कारबाट जोगिने तरिका access_timeबैशाख १, २०७९

मानव जीवनमा ६ वटा प्राकृतिक गुण हुन्छन्, जसलाई काम, क्रोध, लोभ, मोह, मद र मात्सर्य भनिन्छ । केही दर्शन तथा दार्शनिकहरूले खासगरी वैदिक दर्शनले तिनलाई शत्रु भनेको छ तर ती आफैँमा शत्रु भने होइनन् । हो, प्रयोग गर्न नजान्दा भने नोक्सान गर्न सक्छन् । यसैका आधारमा शत्रु भन्ने हो भ...

यसरी काटिएको थियो राजगुरुको टुप्पी access_timeचैत ३०, २०७८

कथा निकै पुरानो हो । एउटा कुनै देशमा हरिदास नामका एक धार्मिक स्वभावका राजा थिए । पूजापाठ तथा देवीदेवताको आराधना बढी रुचाउँथे । दरवार परिसरमा भगवान् विष्णुको मन्दिर बनाउन लगाएका थिए, जहाँ नित्य पूजा तथा आरती हुन्थ्यो । यो काम रामदास नामका पुजारीले गर्दै आएका थिए...

प्रेरक भनाइ : बाबुआमाको सेवाभन्दा ठूलो धर्म अर्को हुँदैन access_timeचैत २६, २०७८

१, बाबुआमाको सेवा र आज्ञा पालनभन्दा ठूलो धर्म अर्को हुँदैन । बरू सकिन्न र भ्याइन्न भने तीर्थ, ब्रत तथा यज्ञअनुष्ठान नगरे पनि हुन्छ तर बाबुआमाको सेवा भने गर्नै पर्छ । किनकि यी बिना ती सब निरर्थक हुन्छन् ।  महर्षि वाल्मीकि २, सानो कुरामा पनि इमान्दार हुन सक्नुपर्छ, सि...

किन निराश भए गिद्धहरू ? access_timeचैत २३, २०७८

कथा निकै पुरानो हो । कुनै जङ्गलमा एउटा अजङ्गको सिंह बस्थ्यो । ऊ शरीरिकरूपमा जति ठूलो थियो घमण्डी र अहङ्कारी पनि त्यति नै थियो । सिंहहरू यसै पनि बलिया र अहङ्कारी हुन्छन् । यसैका आधारमा उनीहरूका जीवन चलेका हुन्छन्, चलाएका हुन्छन् । त्यसमा पनि ऊ बढी नै बलियो र अहङकारी थ...

कसरी बचाउँथे वैदिक महर्षिहरू मरेका मानिसलाई ? access_timeचैत २१, २०७८

परापूर्वकालको कुरा हो । एकपटक देवराज इन्द्रले महर्षि दध्यङ् आथर्वण समक्ष गएर आत्मज्ञान सम्बन्धी शिक्षा पाउन आग्रह गरे । महर्षिले आगन्तुकतर्फ हेर्दैनहेरी भने– ‘शिक्षा त दिउँला नै पहिले यो त बताऊ कि को हौ र कहाँबाट आएका हौ ?’ महर्षिको कुरा सुनेर देवर...

....त्यसपछि पृथ्वीनारायण शाहले बिसे नगर्चीको साथ कहिल्यै छाडेनन् access_timeचैत १७, २०७८

‘जदौ महाराज !’ ‘भन् बिस्या ! किन आइस् ।’ ‘एउटा कुरा सोध्न्या मनसुवा थिया महाराज !’ ‘भन् न बिस्या ! के कुरा हो ।’ ‘सरकार चिन्तित भइस्या देख्याछु नि हो ?’ ‘हो, बिस्या ! ठीकै अनुमान लगा...

प्रेरक भनाइ :  मानिस प्रकृतिको त्यस्तो उपहार हो, जहाँ अनन्त शक्ति लुकेको छ access_timeचैत १५, २०७८

१, चाहे शासनसत्ताको कुरा गरौँ चाहे अरू नै कुनै काम लिङ्ग तथा वर्ण हेरेर भावना बनाउनुहुँदैन । अन्यथा सामाजिक वैमनस्यको स्थिति निम्तिन सक्छ । मात्र अवसर पाउनुपर्छ तोकिएको काम सम्पन्न गर्न सबै सक्षम छन्, गर्न सक्छन् । ल्पेटो २, घृणा र तिरस्कारबाट बच्न चाहनेले कठोर बोली र व...

कश्यपको कथा : बुद्धिबलको करामत access_timeचैत १३, २०७८

बल र बुद्धि कुन ठूलो भन्नेबारे लामै बहस चल्दै आएको छ । बल ठूलो भन्नेहरू पनि छन्, बुद्धि ठूलो भन्नेहरू पनि छन् । सरसर्ती हेर्दा दुवै ठीकै लाग्छन् पनि तर यी लागेका मात्र हुन् । वास्तविकता होइनन् । यथार्थमा यही हो कि बलभन्दा बुद्धिकै महत्व बढी हुन्छ । कठिन परिस्थितिमा बुद्धिले ...

बालोपयोगी सामान्यज्ञान : महापुराणका सङ्ख्या कति छन् ? access_timeचैत ७, २०७८

  १, प्राकृतिक ग्यास, खनिज तेल, कोइला कस्ता प्रकारका ऊर्जाका स्रोत हुन् ? (क) नवीकरणीय (ख) अनवीकरणीय (ग) दुवै (घ) कुनै पनि होइन २, यु–१९ विश्वकप क्रिकेट २०२२ को उपाधि विजेता राष्ट्र कुन हो ? (क) भारत (ख) अष्ट्रेलिया (ग) बेलायत (घ) न्यूजील्याण्ड ...

पुस्तक चर्चा : मैले बाँचेको ‘उत्सुकता’को जीवन access_timeचैत ५, २०७८

बालबालिकालाई लक्षित गरी लेखिएको सरिता परियारको बालकथा संग्रह ‘उत्सुकता’ले जो कोहीको झन् उत्सुकता बढाई दिन्छ कि यो कस्तो विषयको पुस्तक होला भनेर । यो चित्रमय किताब बालबालिका लागि मात्र नभई हरेक उमेर र वर्गका लागि पनि ज्ञानवद्र्धक र प्रेरणादायी पुस्तक हुन सक्...

वैदिक कथा : सत्यकाम र उनका शिक्षा access_timeचैत ३, २०७८

सामवेद अन्तरगत पर्ने छान्दज्ञोपनिषद्मा एउटा कथा छ । परापूर्वकालमा जावाला नामकी एक गरीब महिला थिइन् । गाउँको छेउमा एउटा झुपडी बनाएर बस्दै आएकी जावालाको जवानीमा मजबुरीको फाइदा उठाएर सौन्दर्य लुट्ने सयौँ भए पनि वृद्धावस्थामा साथ दिने कोही थिएनन् । त्यसैले बुढेसकालमा जन्म...

कश्यपको कथा : आफैँले खनेको खाल्टोमा यसरी परे व्यापारी access_timeफागुन २८, २०७८

परापूर्व कालमा कुनै गाउँमा एक व्यापारी थिए । उनी निकै चलाख र धूर्त थिए । गाउँलेहरू जति सिधा थिए त्यत्तिकै गरीब पनि । सेठ यसैलाई भजाएर विभिन्न बहाना पारी पैसा असूल्ने गर्थे । गाह्रो अफ्ठ्यारो पर्दा सहयोग गरे जस्तो गर्थे तर मौका मिल्नासाथ एकको चार बनाउन पुगिसकेका हुन्थे...

बालोपयोगी सामान्य ज्ञान access_timeफागुन २५, २०७८

  १, रुस–युक्रेनबीचको युद्ध कहिलेदेखि सुरू भएको हो ? (क) २१ फरवरी २०२२ (ख) २२ फरवरी २०२२ (ग) २३ फरवरी २०२२ (घ) २४ फरवरी २०२२ २, गायक तथा कलाकार जयनन्द लामाको निधन कहिले भएको थियो ? (क) २०७८ साल फागुन ११ गते (ख) २०७८ साल फागुन १२ गते...

प्रेरक प्रसङ्ग : मूल्य वस्तुको होइन विशेषताको हुन्छ access_timeफागुन २२, २०७८

एकपटक विश्वविख्यात वैज्ञानिक थोमस एल्वा एडिसन रेल गाडीबाट कतै जाँदै थिए । गाडी चलिरहेको थियो उनी कुनै पुरानो धार्मिक पुस्तक पढ्नमा व्यस्त । उनको तल्लीनता देखेर नजिकै बसेका सज्जनले सोधे– ‘महाशय ! देख्दैछु निकै पहिलेदेखि पढ्नमा तल्लीन हुनुहुन्छ, कुन पुस्त...

प्रेरक प्रसङ्ग :  ‘समाजका लागि बाँच्नेहरू मरेर पनि बाँचिरहेका हुन्छन्’ access_timeफागुन १८, २०७८

१, फोस्रो इज्जत, रवाफ र धाक लगाएर हिड्नु भनेको आफैँलाई ठग्नु हो । योभन्दा निन्दनीय काम अर्को हुँदैन । महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा २, जोजो मानिस असल छन् उनीहरूसँग असल व्यवहार गर्नुपर्छ । जोजो मानिस असल छैनन् उनीहरूसँग पनि असलै व्यवहार गर्नुपर्छ । ताकि असल कुरा सबै ठा...

Page 1 of 14