केन्द्रीय संस्करण

ज्ञान मित्र

समयमापन विकासक्रमको निरन्तर प्रगतिको सचित्र कथा access_timeभदौ २८, २०७६

समयको चक्र पूर्वीय मान्यताअनुसार चक्र झै गोलों घुम्छ, भनिन्छ नि, 'हिस्ट्री रिपीट इटसेल्फ' नेपालीमा 'घूमफिरि रूमजाटार' अथवा यो पश्चिमा मान्यताअनुसार लंबवत गति गर्छ , 'यू क्यन नट इंटर ट्वाइस इन अ रिवर,'  'गएको समय फर्केर आउन्न।' स...

विमानको गतिले उछिनिसकेको ध्वनिको गतिबारे माथापच्ची access_timeभदौ २१, २०७६

तीन चार दिन पहिलाको कुरा हो, भारतीय चन्द्रयान-२ को 'ल्यान्डिंग'बारे एउटा लेखमा गतिका विषयसम्बन्धी सामान्य चर्चा  गरेको थिए । "ल्याण्डर विक्रम ओर्लिने बेलामा पहिला २०० मिटर प्रति सेकेण्डको गतिले संचालित हुन्छ, अर्थात ५ सेकेण्डमा १ किमी, भनौं १ घण्टामा १...

एउटै गीत : कोही शिखरमा, कोही चाहिँ कष्टकर जीवनको अँध्यारो गल्लीमा access_timeभदौ १३, २०७६

सोसल मिडियाका अनेकन प्लेटफर्ममा आजभोलि रानू मंडल सेलिब्रेटी बनेर छाएकी छन् । ‘सोसल मिडिया’को शक्ति र प्रभावकारितालाई नजरअंदाज गर्ने जस्तासुकै महाशक्तिका लागि आउने दिन निश्चय पनि सहज हुने छैन । खासगरी ‘बिग हाउस मिडिया’ र स्थापित सत्तापक्ष&...

पढेर विचलित हुनुभयो ? तपाईंभित्र अझै पनि मानवीयताका अवशेष बाँकी छ ! access_timeभदौ ६, २०७६

 ज्ञानमित्र   आज भन्दा ६ वर्ष पहिला १९ जुलाई २०१३ मा खिचिएको यो तस्वीर मानवताको इतिहासको एउटा सुनौलो पाना हो, विज्ञान र तकनीकको अपरिमित फड्को हो । आफ्नो आयु समाप्त हुनु भन्दा पहिला ‘कैसिनी स्पेसक्राफ्ट’  ले शनि ग्रहको परिक्रमा गर्दै...

एउटा त्यो पत्र, जसले आइन्स्टाइनलाई जीवनभर पश्चात्तापको आगोमा जलाइरह्यो ! access_timeसाउन ३२, २०७६

अंग्रेजी क्यालेण्डर अनुसारको अगस्ट महिना (साउन–भाद्र) कुन कुन कुन कुराका कारणले विख्यात÷प्रख्यात छ भन्ने विषय इतिहासका शोधार्थी÷विद्यार्थीका लागि रुचिजन्य सामग्री हुनसक्छ । तर, इतिहाससंग मेरो नाता र समबन्ध भने ‘मौका परस्ती’ को मात्रै हो ।...

क्षुद्रग्रह र ऐस्टेरायडमा ठूलो भिन्नता हुन्छ access_timeसाउन २४, २०७६

आजको युगमा इन्टरनेटबिनाको जीवनबारे कल्पना गर्नु सहज छैन । हातमा बोकेको एउटा मोबाइलले मात्र जो कोहीलाई विश्व नागरिकको दर्जा र हैसियतमा पदोन्नति गरिदिन्छ । तपाईंलाई विश्वास गर्न गाह्रो लागेपनि यो सत्य हो । इन्टरनेटको आकाशी संसार वास्तविक संसारभन्दा भीमकाय, रोमाञ्चक, ...

‘लज्जित नबनाउनुस्, मित्र !’ access_timeसाउन १८, २०७६

कविता लेख्न छाडेको दुई जुगभन्दा पनि बढी अन्तराल व्यतीत भइसके पनि जीवेन्द्र दाइले मलाई आजसम्म ‘कवि’ सम्बोधनबाहेक अन्य केही प्रयोग गर्नुभएको छैन । ‘कविज्यू, कता हुनुहुन्छ ?’ एक दिन फोनमा त्यही चिरपरिचित स्वर सुनियो । ‘दाइ म अनामनगरमा...

गतिको तीब्रता र जल्ने नजल्ने प्रक्रियाबारे केही माथापच्ची access_timeजेठ १८, २०७६

म राजनीतिमा नभए पनि यो न सोच्नुस्, ‘म खुराफाती होइन ।’ खुराफातमा राजनीतिज्ञहरुले मलाई शायदै भेट्टाउन सक्लान, तर उनीहरुको खुराफात र मेरो यस दिमागी दौडधुपमा तात्विक भिन्नता छ भन्ने तपाईले तल पढ्दै जाँदा स्वतः बुझ्दै जानेमा म निश्चिन्त छु । मनमा एउटा वि...

पृथ्वीलाई वृहस्पतिभित्र राखेर ‘कल्पनागंगा’मा पौडी access_timeबैशाख १, २०७६

पृथ्वी हामी सबैको घर, निश्चय पनि चार आना जग्गामा बनेको घरभित्र रहेको १०×१२ को कोठाबाट हेर्दा म पृथ्वीको विशालता बारे कुनै पनि शब्द र अभिव्यञ्जनाले बयान/बखान गर्न सक्दिनँ । नापीशास्त्र र गणितको ज्ञान भएको भए अथवा म ‘प्रोफेशनल’ लेखक भएको भए चारआना ...

हाइड्रो पावरको अबको भविष्य: उज्यालोभन्दा अँध्यारोतिर लम्किने प्रवल सम्भावना access_timeफागुन २२, २०७५

एक जना साथी दुखेसो पोख्दै हुनुहुन्थ्यो । संचय कोषबाट तीन लाख झिकेर एउटा हाइड्रोपावर कम्पनीको शेयर किनेको थिएँ । म त डुबें, न त्यो कम्पनीले उत्पादन नै गर्न सक्यो, न शेयरको ‘भ्याल्यू’ नै राख्न सक्यो । शेयर र आदि यावतका ‘इकोनोमी’ बारे मेरो ज्ञ...

पत्रमा विज्ञान: सूर्य जन्मेकै छैन रहेछ ! access_timeमाघ १०, २०७५

जिवेन्द्र दाइ, तपाईको मप्रतिको विपुल स्नेहका कारण संयम र मर्यादाको यस्तो अदृश्य ‘औपचारिक स्ट्रिंग फैब्रिक’ (स्पेश फैब्रिक सरह)को महाजाल (नेट) निर्मित भइदिन्छ, जसका कारण म आफ्ना मूल भावना वा विचार व्यक्त गर्न प्रायः असमर्थ हुने गर्छु । तपाईंसँग मेरा चिन्तनक...