केन्द्रीय संस्करण
साहित्य

सत्ताको कुर्सी हल्लाइदिने, विद्रोहको आगो बाल्ने जनकवि गोरख पांडेयका कविताहरु

person explore access_timeअसार ७, २०७६ chat_bubble_outline0

भारतको उत्तर प्रदेशस्थित देवरियामा सन् १९४५ मा जन्मेका गोरख पांडेय भारतका चर्चित जनकवि हुन् । ज्याँ पाल सात्रको ‘अस्तित्ववाद मे अलगाव के तंतुओ’ मा जे.एन.यू विश्वविद्यालयबाट पिएचडी गरेका पांडेय भारतका युवा तथा विद्यार्थी आन्दोलनमा सबैभन्दा बढी पढिने र गाइने कविता/गीतका सर्जक हुन् । उनका हरेक रचनाहरु विद्रोहका चेत बोल्छन्, चरमविभेदकारी यथास्थितिवाद र पश्चगामी समाज–शासन व्यवस्थाका विरुद्ध    विद्रोहको आगो बाल्छन् । उनका रचनाहरुले शोषण र अन्यायमा चलेको सत्ताको कुर्सी हल्लाइदिन्छ, अनि गरिब, दीनदुःखीको खोपडीमा आशा, भरोसा, परिवर्तन र क्रान्तिको तरंग जगाइदिन्छ ।

समकालीन भारतीय कविहरुमा सबैभन्दा चर्चितहरुमध्येका एक सर्जक हुन् उनी । सम्भवतः सोभियत सत्ताको अप्रत्याशित पतनको अवसादले सिर्जितआफ्नो मानसिक विरामी झेल्न नसकेर  आत्महत्याको दुःखान्त मृत्युवरण गरेका तिनै पाण्डेका केही अनुदित कविताहरु हामीले यहाँ प्रकाशित गरेका छौं । यीमध्ये ‘कुर्सीको महिमा’ को भावानुवाद वामपन्थी नेता टंक कार्कीले गर्नुभएको हो, जसलाई हामीले उहाँको फेसबुक पेजमा लिएका छौं, भने बाँकी कविताहरुको भावानुवाद साहित्यकार शारदारमण नेपालले गर्नुभएको हो । 

स्मरण रहोस्,  जन संस्कृति मञ्चको संस्थापक सदस्य तथा प्रथम महासचिव समेत रहेका पांडेयका जागते रहो सोने वालों र स्वर्ग से विदाई कविता संग्रह प्रकाशित छन् ।

घोषणा

हामीले कोदाला कोदाली मच्चाएपछि

माटो सुन बन्छ ।

हामी छिनो र हथौडीले

कुनै यस्तो जादू गर्छौं

जसबाट पानी बिजुली बनिदिन्छ

अनि जतिसुकै लामो होस् दूरी

त्यसलाई हामी

मुट्ठीमा लिन्छौं ।

हामीले औजार उठायौं त

मानिसहरु जर्‍याक्जुरुक् उठे

अग्ला थिए पहाड, झुके

हाम्रा कदमका सामु ।

हामीले स्वतन्त्रताका जग राख्यौं

चाह्यौं भने उठाउन सक्छौं हामी बन्दूक पनि

बन्दूक जो एक औजार हो र

बन्दूक जसले हाम्रो स्वतन्त्रता खोसेको छ ।

 

हामी उजुर गर्दैनौं

फैसला गर्छौं ।

 

तटस्थहरुप्रति

चैनको बाँसुरी बजाउनुस् तपाइँ

शहर डढिरहोस्,आफू गीतगाइरहनुस् तपाइँ

तपाइँ तटस्थ हुनुहुन्छ अथवा नीरो

वास्तविक अनुहार देखाइरहनुस् तपाइँ ।

 

कानूनहरु

फलामे खुट्टामा गह्रुङ्गा बुटहरु

काँधमा भिरेका बन्दूक

कानूनले आफ्नो बाटो समात्छ

हत्कडी लाएर हातहरुमा

भएजत्ति तागत पोखेर तिनीहरुमाथि

जेलतिर तान्दै डोर्‍याउँदै

विचार र श्रमका बीच बाटोबाट अघि बढ्छ ।

श्रमबाट त्यसको प्रतिफल टाढा पार्दै

सवै चीजलाई पूर्वनिश्चित ठाउँमा राख्दै

अपराधीलाई न्यायाधीशको

असत्यलाई सत्यको र पूँजीका दलाललाई

शासकको गद्दीमा राख्दै अघि बढ्छ

मजदूरहरुमाथि गोलीको बेगबाट

किसानहरुमाथि भोकमरीको वेगबाट र

बिरोधी जिब्राहरुमाथि

छुरीको बेगबाट अघि बढ्छ ।

व्याख्या गर्दैन

बगिरहेका रगतको

भनिन्छ व्याख्या कल्पनातीत छ  र

यसरी हेर्दाहेर्दै

हाम्रा आँखाका सपनाहरुमाथि

विभीषिका बनेर ढाकिन्छ त्यो

देशका नाममा

जनतालाई गिरफ्तार गर्नेछ ।

जनताका नाममा देशै बेचिदिने छ ।

सुरक्षाका नाममा

असुरक्षित बनाइदिनेछ परिवेश

कदाचित् मध्यरातमा आएर

तपाइँको ढोका ढकढक्याउने छ

यता तपाइँलाई थाहै हुनेछैन

उता मिडियामा मुठभेडको खबर जन्मने छ ।

मालिक्याइँका कोखबाट जन्माइने

बहसहरु

सदनमा, अदालतहरुमा

असत्यका सुनौला पालिसले चम्काएर

तबसम्म फलामे खुट्टाले चलाइन्छन् कानूनहरु

जबसम्म जनताका समग्र शक्तिले

धुलोपिठो बनाइँदैनन् ती कानूनहरु ।

 

आशाका गीतहरु

आशाका गीतहरु गाइनेछन्

राम्रा दिन आउनेछन्

दुःखकष्टका यी दिनहरु सकिनेछन्

झुप्राछाप्राहरुमा सूर्य चम्कनेछ

सबै बालबालिका दूधले नुहाउनेछन्

सपनाका सप्तरङ्गी डोरीमा

मुक्तिको झण्डा फर्फराउनेछ ।

 

तिमीलाई डर छ ।

हजार वर्ष पुरानो हो तिनको क्रोध

हजार वर्ष पुरानो हो तिनको घृणा

म त मात्र तिनका छरपस्ट शब्दहरुलाई

लय र तुक मिलाएर फिर्ता गर्दैछु ,

तर तिमीलाई डर छ

म आगो भड्काइरहेको छु !

कुर्सीको महिमा

उ जमिनमा हुँदा सम्म

कुर्सी खराव 'थ्यो

कुर्सीमा जब उ विराजमान भो

जमिन भो खराव |

उसको नजर कुर्सीमा 'थ्यो

कुर्सी लागेको 'थ्यो

उसको नजरलाई

उ नजरबन्द गर्छ उसलाई

महिलालाई नजरबन्द गर्नेलाई |

फगत ढाँचा होइन त्यो

फलाम या काठको

कद हो कुर्सी त

कुर्सी अनुसार

सानो ठुलो छ त्यो

स्वाधीन छ या अधिन छ

खुश छ या नाखुश

कुर्सीमा लिसो झैं टाँसिन्छ

एक लिप्त मानिस |

फाइल दब्दै रहन्छन्

न्याय टालिन्छ

भोकासम्म दाल भात पुग्दैन

बिरामीलाई ओखति

अपराध नगरेर पनि

सुलीमा चढाइन्छ

यसै बीच

कुर्सी नै हो

जो घूस र प्रजातन्त्रको लेखा राख्छ |

कुर्सी खतरामा छ त प्रजातन्त्र खतरामा छ

कुर्सी खतरामा छ त देश खतरामा छ

कुर्सी खतरामा छ त दुनियाँ खतरामा छ

कुर्सी बचेन त

भाँडमा जाओस प्रजातन्त्र

देश र दुनियाँ |

खुनको समुद्रमा सिक्का राखिएका छन्

सिक्का माथि कुर्सी

कुर्सी माथि तानाशाह

एक पटक फेरि नरसंहारको आदेश दिन्छ |

अविचल रहिरहन्छ कुर्सी

माग र शिकायतको दुनियाँमा

चोट र आँसुको दुनियाँमा

मुर्दा तुल्य रहन्छ कुर्सी

आफ्नै खुट्टामामा आगो नलागेसम्म |

मातेको मान्छे झैं डंग्रंग ढल्छ उ

नालीमा आँखा खोल्छ

जब नशा जस्तै कुर्सीको मोह भंग हुन्छ |

कुर्सीको महिमा

बखान गर्ने

यो एक थोत्रो प्रयास हो

लिसो झैँ टासिनेलाई सोधे हुन्छ

कुर्सी भूगोल हो

कुर्सी इतिहास हो |

गोरख पांडेयका बारे टंक कार्की
JNU मा मैले गोरख पाण्डेलाई भेटेको थिएँ, '८०को दशकमा | उनको अध्ययन कक्ष पत्रिका र किताबले असरल्ल थियो, विद्यार्थीहरु समाली दिन्थे | उनि अध्ययनरत हुन्थे, विद्यार्थीहरु आग्रह गर्थे, 'गुरु जी खान खाने बेला भो, जाउँ |'
उनि जब्बर वामपन्थी थिए ; प्रज्ञा, शिल र समाधिका लोभलाग्दा नमुना | उनि भन्ने गर्थे, ' कविता र प्रेम - दुइ यस्ता चीज हुन् जसले मलाई मानिस हुनुको बोध हुन्छ | प्रेम मलाई समाजबाट प्राप्त हुन्छ र म समाजलाई कविता प्रतिदान गर्दछु | यो किन पनि भने मेरो जीवनको पहिलो शर्त भोजन, कपडा र आवास मजदुर वर्गले पुरा गरि दिन्छ | ठाउँ ठाउँमा उनीहरु आफ्नो हितको निम्ति संघर्षरत छन्, उनीहरुको संघर्षमा योगदान गरेर नै म आफ्नो जीवनको औचित्य सावित गर्न सक्दछु |'
पछि उनले आत्म हत्या गरेको सुन्दा म कैयौं दिन वेचैन पनि भए | साहित्य र प्राज्ञिक बहसमा मर्मभेदी बाण चलाएर असहाय र दीनदुखिको रक्षा गर्नु उनको नित्य जस्तो कर्म थियो |

 

Photo: https://spiderimg.amarujala.com

कमेन्ट

कमेन्ट गर्नेहोस्

info_outline

तपाईको ईमेल गोप्य राखिनेछ

Loading comments...