विचार/दृष्टिकोण

परीक्षणमा राष्ट्रवादको मोदी आयाम access_timeपुस १२, २०७४

सरकार लगातार भनिरहेछ कि देशका जनतामाथि गर्व गरौँ । अपेक्षा यो गरिएको छ कि यो फर्मुला लागू भएपछि जनताले देश चलाउनेप्रति पनि जनताले गर्व गर्न थाल्नेछन् । किनकि देश, सरकार, भाजपा, हिन्दु र मोदी एकै हुन् । मोदीले यो फर्मुला गुजरातको राज्यसभा चुनावमा पनि मज्जाले प्रयो...

कम्युनिस्ट एकताको फड्को कति सजिलो ? access_timeपुस ११, २०७४

माओवादी केन्द्रका नेताहरू आहुती र गोपाल किराँतीलगायतका चिन्ता जायज नै छन् । उनीहरूका अन्य चासोलाई घालमेल नगरीभन्दा माओवादी आन्दोलन समाप्त नहोस् भन्ने चिन्ताप्रति नकरात्मक बन्नुपर्दैन । आआफ्ना ठाउँबाट चिन्ता चासो र पहल कदमीमा निष्कृय रहने जोकोही माओवादीबाट वैचारिक राजनीत...

कसरी बढाउने कृषिमा उद्यमशिलता ? access_timeपुस १०, २०७४

अक्टोबर १६, १९४५ मा संयुक्त राष्ट्र सङ्घअन्तर्गत खाद्य तथा कृषि सङ्गठनको स्थापना भएको थियो । १९८० डिसेम्बरमा संयुक्त राष्ट्र सङ्घको साधारण सभाले १६ अक्टोबरलाई विश्व खाद्य दिवसको रूपमा मनाउन राष्ट्र सङ्घमा रहेका सबै देशहरूलाई आह्वान गरे अनुरूप नै १९८१ (२०३८ साल) देखि हरेक वर्...

मुखमा समाजवाद, बगलीमा ‘नाफावाद’ ! access_timeपुस ९, २०७४

स्थायी सरकार बनाउनका लागि चाहिने आरामदायी बहुमत जनताले वाम गठबन्धनलाई दिएका छन् । कुनै अप्रत्याशित उचारचढाव वा दुर्घटना नभएमा अबको केही सातामा वाम गठबन्धनको सरकार बन्ने छ । एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओली प्रधानमन्त्रीको कुर्सीमा विराजमान हुनेछन् ।  वाम गठबन्धनले ...

२०७४ को निर्वाचनोत्तर सङ्क्रमणमा नेकपा (माके) को कार्यभार access_timeपुस ९, २०७४

यस बेला नयाँ संविधानलाई कार्यान्वयन गर्ने क्रममा स्थानीय तह, प्रदेश सभा र प्रतिनिधि सभाको निर्वाचन सम्पन्न हुँदैछ । २०६२÷०६३ को जनआन्दोलनोत्तर सङ्क्रमणकालको अन्त्य हुँदैछ । धर्मनिरपेक्षता, सङ्घीयता, गणतन्त्र, समानुपातिक प्रतिनिधित्व, समावेशी लोकतन्त्र जस्ता नेपाली जनत...

विकल्प निर्माणको प्रश्न access_timeपुस ७, २०७४

मुलुकमा नयाँ संविधानले व्यवस्था गरेअनुसारको पुनःसंरचित राज्य प्रणालीअन्तर्गत स्थानीय, प्रदेश र सङ्घीय तह गरी तीनवटै शासकीय तहहरूको निर्वाचन सम्पन्न भएको छ । गत वैशाख ३१, असार १४ र असोज २ गते गरी तीन चरणमा सम्पन्न स्थानीय तहको निर्वाचन र भर्खरै मङ्सिर १० र २१ गते गरी दुई...

सप्तकोशी करिडोरमै राजधानी किन ? access_timeपुस ७, २०७४

सङ्घ र प्रदेशको निर्वाचन सम्पन्न भइसकेको छ । तर प्रदेशको राजधानी अझै टुङ्गो लागेको छैन । यसले प्रादेशिक सभाको वैठक, मन्त्रिपरिषद गठनलगायतका कामहरूलाई प्रभाव पार्दैछ । तर पनि चाँडै प्रदेश सदरमुकाम तय गर्नैपर्नेछ । त्यसैले यतिखेर आम चासो प्रदेश राजधानीतर्फ केन्द्रित भएको छ ...

श्रमिक महिलाहरू, यो युद्धबाट कसले फाइदा उठाउँछ ? access_timeपुस ६, २०७४

क्लारा जेटकिन महिला मुक्ति आन्दोलनकी अगुवा तथा अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक महिला दिवसकी संस्थापक हुन् । विश्वमा महिलाहरूको मुक्तिको विषयमा आवाज उठाउने महिलाहरूमा जेटकिनको नाम दरिने गर्छ । जर्मनीको एउटा सामान्य परिवारमा जन्मिएकी (सन् १८५७ जुलाई ५–१९३३ जुन २०) उनले विश्व...

यी हुन् निर्वाचन पछिका सुरक्षा चुनौती access_timeपुस ६, २०७४

सम्प्रभु नागरिकको सर्वोत्तम हितको मुद्दालाई अवमूल्यन गर्ने, लत्याउने, भ्रष्टाचारी, तस्करीको हितको विषयलाई मात्र पत्याउने राजनीतिक संस्कार र चरित्रकाविरुद्ध आमनागरिकले मतादेशका माध्यमबाट देखाएको चेतनायुक्त सकृयताले मुलुकमा नयाँ परिस्थिति निर्माण हुन गएको छ ।  निर्वा...

यी नेता एमाले पार्टीकै  हुन् ? access_timeपुस ४, २०७४

नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी एमाले पार्टीका कतिपय उपल्ला तहका नेताहरू एमाले नीति, सिद्धान्त र सङ्गठन विपरीत सार्वजनिक अभिव्यक्ति दिइरहेका छन् । केही दिनअघि एमाले नेता प्रदीप नेपालले मिडियामा मनोगत लिखित मौखिक दिएका थिए । यही मङ्सिर ४ गते एमाले नेता राधाकृष्ण मैनालीले सगरम...

वामगठबन्धनका अबका चुनौती : समृद्धि कसका लागि र कस्तो चरित्रको ? access_timeपुस ३, २०७४

नेपालका वामपन्थी दलहरूले हालै भएको सङ्घीय प्रतिनिधिसभा र प्रदेशसभाको निर्वाचनमा अत्यधिक बहुमत हासिल गरेका छन् । योसँगै नेपाल र समग्र दक्षिण एसियामा पहिलो पटक सङ्घीय तह, अधिकांश प्रदेशहरू र स्थानीय तहमा समेत वामपन्थीहरूको सुविधाजनक बहुमत रहेको सरकार बन्ने स्थिति पैदा ...

निर्वाचन परिणाम : व्यवहारको कसीमा समानुपातिक सिद्धान्त access_timeपुस २, २०७४

१. संवैधानिक व्यवस्था : नेपाली जनताले आजसम्म गरेको सङ्घर्ष र क्रान्तिको उपलब्धिहरूलाई संस्थागत गर्ने उद्देश्यले नेपालको संविधान–२०७२ आयो । उत्पीडित समुदायको राज्यसंयन्त्रमा सहभागितासम्बन्धी समस्यालाई सम्बोधन गर्नका लागि समानुपातिक समावेशी प्रतिनिधित्वको व्यवस्था भयो । ...

‘यो विद्रोही पनि क्या खतरा कवि थियो !’ access_timeपुस २, २०७४

विद्रोही अझै पनि जिउँदै छ । सबै ठुल्ठुला मान्छेहरू मरेपछि, सबै तानाशाह र उनीहरूको अत्याचार मरेपछि अनि बल्ल विद्रोही मर्नेछ आरामले वसन्त ऋतुमा ।  अक्टोबर, २०१५ मा विश्वविद्यालय अनुदान आयोग (यूजीसी)ले नन नेट फेलोसिप अन्त्य गर्ने निर्णय लिएपछि जवाहारलाल नेहरू विश्व...

वामगठवन्धनका पाँच कार्यभारहरू access_timeमंसिर २९, २०७४

नेपालमा ऐतिहासिक आम निर्वाचन लगभग सम्पन्न भइसकेको छ । खारेजीको केही घटनाको बाबजुद पनि निर्वाचन शान्तिपूर्णरूपमा सम्पन्न भएको छ । यो चुनावले वामगठवन्धनलाई झण्डै दुई तिहाई बहुमत प्राप्त हुने स्पष्ट सङ्केत देखिएको छ । लामो राजनीतिक सङ्क्रमणको अन्त्य र नयाँ अग्रगामी संविधानको...

प्रदेश प्रमुख चयनको आधार र औचित्य access_timeमंसिर २५, २०७४

प्रतिनिधि सभा र प्रदेश सभाको निर्वाचन लगत्तै केन्द्रीय सरकार र अझ प्रदेशको प्रमुख चाहिँ चर्चाको शिखरमा रहने देखिन्छ । एमाले, माओवादी केन्द्र र नेकालगायत पार्टीका कतिपय नेताहरू केन्द्रीकृत वा एकात्मक सोचका कारण आफू आफू मात्रै सधैँ माथिल्लो तहमा हालीमुहाली गर्ने सोचबाट निर्...

महिला हिंसा रोक्न स्थानीय अदालत access_timeमंसिर २५, २०७४

माओवादी जनयुद्धताका एउटा शब्द प्रचलनमा थियो– जनअदालत । माओवादी समर्थकका लागि यो अत्यन्त प्रिय र सम्मानयोग्य शब्द हो । तर माओवादी विरोधीले यो शब्द पटक्कै रुचाउँदैनन् । कतिपयका अत्यन्तै तीता स्मृति यो शब्दसँग गाँसिएका छन् ।  माओवादीको जनअदालत कस्तो थियो भन्...

माओवाद, फोकोवाद र विप्लववादी अराजकता access_timeमंसिर १७, २०७४

माओवाद विश्व सर्वहारा  क्रान्तिको सार्वभौम सिद्धान्त हो र माओका भनाइमा सामाजिक उत्पादनका दृष्टिले विप्लववाद लम्पट (सर्वहारा विचारधारा र निम्न पुँजीवादी विचारधाराको मेल हो । त्यसैगरी फोकोवाद रेजिस डेब्रेले अघिसारेको निम्न पुँजीवादी प्रवृत्तिका केही ‘वीरहरू&rsq...

चितवनका जनताले अग्रगमन रोज्ने कि पश्चगमन ? access_timeमंसिर १५, २०७४

मुलुक यतिबेला नेपाली जनताको ठूलो त्याग, बलिदान र समर्पणबाट प्राप्त सङ्घीय गणतन्त्र नेपालको संविधान कार्यान्वयनको अविभारामा जुटेको छ । यस युगीन अभिभारालाई पूरा गर्न प्रतिनिधिसभा र प्रदेशसभाको निर्वाचन एकैसाथ हुँदैछ । संविधान जारी भएपछि हुन गइरहेको राष्ट्रिय निर्वाचनको ...

औपनिवेशिक हिंसा : प्रथम विश्वयुद्धको कुरूप अनुहार (भाग–३) access_timeमंसिर १५, २०७४

नश्लीय साम्राज्यवादको जिद्धीपनाको पुनरावलोकन हुनैपर्छ हिंसाको आधुनिक इतिहासमा एकआर्काका कट्टर दुस्मन भनिएका मुलुकहरू कहिल्यै पनि एक आर्कासँग हिंसाका विचार र शैली आदान–प्रदान गर्न हिच्किचाएनन् । उदाहरणका लागि पछिल्ला जर्मन उदार साम्राज्यवादीहरू, अमेरिकाका अभिजात...

हिन्दु कट्टरपन्थी मोदी र गुजरात निर्वाचन access_timeमंसिर १३, २०७४

नेपालमा जुन बेला ऐतिहासिक प्रतिनिधिसभा र प्रदेशसभाको निर्वाचन हुँदै छ, सोही बेला भारतमा गुजरात विधानसभा चुनावको रमाइलो छ । तटीय राज्य गुजरात स्वयं प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको गृहप्रदेश भएकाले यस चुनावलाई जित्न सत्तारूढ भारतीय जनता पार्टीले सर्वस्व खन्याएको छ । उता वि...