केन्द्रीय संस्करण

विचार/दृष्टिकोण

भूराजनीतिको भूमरीमा नेपाल access_timeचैत २५, २०७४

नेपाल भारत र चीन दुई शक्तिशाली राष्ट्रका बीच अवस्थित छ । संवेदनशील भूराजनीतिक अवस्थितिमा रहेको नेपालले यी दुई उदियमान शक्ति राष्ट्रको विकास र समृद्धिबाट फाइदा लिन सकेमा नेपालको विकासमा सम्भावनाको ढोका खुल्ने देखिन्छ । आफ्नो राष्ट्रिय स्वार्थलाई केन्द्रमा राखेर यी दुई छिम...

खानाको विवादमा अल्झेकोे समाज access_timeचैत २४, २०७४

राहुल सांकृत्यायनले एक ठाउँमा के लेखेका छन् भने उनी हिँड्दै डुल्दै कुनै गाउँमा पुगे । त्यहाँ निकै स्वागत गर्दै उनलाई खाना टक्र्याइयो । खाना खाने क्रममै उनले– ‘के मासु हो, निकै मीठो रहेछ’ भनी सोधेछन् । परिवारका सदस्यले गाईको मासु हो भनेपछि उनलाई &...

भारत भ्रमण : ओलीको परीक्षा access_timeचैत २३, २०७४

दुई वर्षमा दोस्रो पटक नेपालका प्रधानमन्त्री बनेका केपी शर्मा ओली दोस्रो पटक नै भारतको राजकीय भ्रमणमा चैत २३ देखि २५ सम्म छिमेकी राष्ट्रको राजधानी नयाँ दिल्लीमा रहनुहुनेछ । प्रधानमन्त्री ओलीको यस पटकको भारत भ्रमणबाट नेपाल–भारत सम्बन्धको सुदृढीकरण र नेपालको आर्थिक सम...

भारतले नेपालको भावनालाई सम्मान गर्न सक्छ ? access_timeचैत २३, २०७४

प्रधानमन्त्री केपी ओलीको यस पटकको भारत भ्रमण के अर्थमा निकै भिन्न छ भने, पहिलो पटक नेपालका कुनै प्रधानमन्त्रीले त्यो हैसियत कायम गरेका छन्, जसले झण्डै दुई तिहाई बहुमतका साथ एउटा स्थिर सरकारको सञ्चालन गरिरहेको होस् । यस भ्रमणलाई महत्वपूर्ण भन्ने अर्को आधार के हो भने पहिलो ...

प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमण : विश्वास गुमाउन एउटै गल्ती काफी हुन्छ access_timeचैत २२, २०७४

हालसम्मको नेपाल–भारतको सम्बन्ध समान राष्ट्रको हैसियतमा हुने गरेको देखिँदैन । शासक वर्गको निजी स्वार्थसिद्धि वा सत्ताको आयु लम्ब्याउने उद्देश्यबाट प्रेरित हुने गरेको छ । राष्ट्रिय हितको रक्षा नै परराष्ट सम्बन्धको मूल आधार बन्नुपर्नेमा त्यसो हुन सकेको छैन । गहिरिएर हेर्ने ...

यसरी ढालिए खुमबहादुर, यसरी जोगिए गच्छदार access_timeचैत २१, २०७४

काङ्ग्रेस नेता खुमबहादुर खड्काप्रति प्रेम, सम्मान र सहानुभूति राख्ने मानिसको सङ्ख्या यति ठूलो होला, उनको मृत्युपूर्व यो कल्पना गरिएको थिएन । मान्छेहरूबाट सम्मान र सहानुभूतिको भारी वर्षा भइरहँदा उनले जीवित अवस्थामा भोग्नुपरेको पीडाको स्मरण गराइरहेको छ । खुमबहादुर खड्का...

‘वैकल्पिक राजनीति’को अबको कार्यभार access_timeचैत २०, २०७४

करिब पच्चीस सय वर्षअघि गौतमबुद्धले भनेका थिए– ‘दुःख छ । दुःखको कारण छ । दुःखको निवारण छ । ज्ञान, शील र समाधीको अष्टमार्गबाट दुःखको निराकरण गर्न सकिन्छ ।’ त्यही बुद्धभूमिबाट नयाँ शक्ति पार्टीले सङ्कल्प गरेको छ– ‘देशमा समस्या छ । समस्याको क...

संविधानको अमूर्त समाजवाद access_timeचैत २०, २०७४

आजको दिनसम्म पनि नेपाली समाजमा सामन्तवादका अवशेषहरू रहेका छन् । मुख्यरूपमा कर्म, संस्कृति, देशभक्ति, राष्ट्रवाद जस्ता कुराहरू सामन्तवादको जगमै टेकेर सञ्चालित छन् । यसको विकल्पमा हामीले कर्मको नयाँ सांस्कृतिक चेतना निर्माण गर्न सकिएन । राजनीतिक परिवर्तन भयो तर सांस्कृतिक प...

राजनीतिक सङ्घर्षको द्वन्द्ववाद access_timeचैत १८, २०७४

सार्वभौमतः मानव समाजको चरित्र सङ्घर्षशील रहेको छ । यही सङ्घर्षकै बलमा खास समाजको ऐतिहासिक भौतिकवादी प्रक्रिया पूरा हुनेगर्छ । सङ्घर्षका यस्ता अकाट्य प्रक्रियालाई दिशानिर्देशन राजनीतिले गर्छ अर्थात् राजनीतिक सङ्घर्षले नै समाज रूपान्तरण गर्छ । मूलतः अधिकांश सङ्घर्षको राजनीतिक उद्...

रङ्गभेद नीतिप्रति राज्यको दायित्व access_timeचैत १८, २०७४

नेपालमा जुनसुकै राजनीतिक व्यवस्था भए पनि मानव अधिकारको विश्वव्यापी आन्दोलनमा यसले आफ्नो उदारताका साथै समर्थन र सहयोग गरेको छ । जाति तथा रङ्गभेदको नीति उत्कर्षमा पुगेको र खासगरी काला र गोरा जातिको बीचमा बढिरहेको वैमनस्यको बीचमा सन् १९६९ मा सबै प्रकारका जातीय विभेद उ...

मोदीको शासनकालमा न्यायालयको स्वतन्त्रता हरण ! access_timeचैत १८, २०७४

१२ जनवरी २०१८ भारतको न्यायिक इतिहासमा सधंैका लागि दर्ज भइसकेको छ । त्यस दिन सर्वोच्च अदालतका सबैभन्दा वरिष्ठ पाँच न्यायाधीशमध्ये चारले एउटा पत्रकारसम्मेलन गरेर देशको मुख्य न्यायाधीशमाथि कैयौँ गम्भीर आरोप लगाएका थिए । उनीहरूले देशको सबैभन्दा ठूलो अदालतमा सबै कुरा र...

समाजवादको राजनीतिक प्रणाली access_timeचैत १५, २०७४

जनवादको अर्थ जनताको शासन हो । यसको विपरीत जब जनतामाथि अरूले शासन गर्छ, त्यो जनवाद हुँदैन । त्यो राजतन्त्र, नायकतन्त्र अथवा कुलीनतन्त्र हुन्छ । जब जनताले आफ्नो शासन आफैं गर्छन्, तब मात्र जनवाद हुन्छ । जनवादका तीन चरणहरू अथवा रूपहरू छन्¬– प्रत्यक्ष जनवाद, प्रतिनिधि...

गोहत्या र धर्मनिरपेक्ष राज्यसत्ता access_timeचैत १२, २०७४

कुनै पनि सत्ताले वैधानिकता खोजि नै रहेको हुन्छ । जितमा उन्माद तथा सत्तारोहणको आवेगमा सर्वशक्तिमान सत्तासीन शासकले आफू शुद्ध र निष्कपट भएको भन्दै आफू शासित शासनयन्त्रलाई त्यसै अनुरूप निर्माण गर्छ । यो कुनै नौलो विषय भएन । तर यही विन्दुबाट समावेशी न्यायिक समानताको सङ्घर्...

सर्वहारा क्रान्तिमा अपरिहार्य खस मोर्चा access_timeचैत ११, २०७४

युरोपेली सङ्घको सुझाव प्रतिवेदनबारे खसआर्य साथीहरूको उत्तेजना र जनजाति महासङ्घको स्वागत दुवै दुःखद कुरा हो । गणतान्त्रिक संविधान कार्यान्वयनको निर्वाचनमा अनेक पर्यवेक्षकहरू नेपाल आए । सर्वप्रथम नेपाल सरकारले ती पर्यवेक्षक संस्थाहरूलाई नियमनको मापदण्ड तोक्नु पर्दथ्यो । त्यसको...

अहं, आक्रोश र आग्रह access_timeचैत ११, २०७४

मेरा प्रिय आख्यानकार तथा विशिष्ट स्रष्टा तथा नेता सञ्जय थापा उर्फ प्रदीप नेपालको (नेपाल टेलिभिजनको मिति २०७४ चैत्र ९) मा प्रसारित अन्तरवार्तामा व्यक्तिगत अहं, आग्रह र  आक्रोशजन्य अभिव्यक्ति आयो । यही विषयमा नेपाललाई यो यस लेखकको फिरादपत्र वा प्रतिवाद पत्र हो ।  ...

ब्लग : बाबासँग बाबुराम access_timeचैत ७, २०७४

सोमबार करिब एक बजेको कुरा हो । हिसिला यमिले मलाई साइबर कहाँ छ राजेश भनिन् । नजिकै चोकमा रहेको बताएँ । थोरै काम छ, साइबर जाऊँ भनिन् । हुन्छ, जाउँ न त भनेँ । हामी बाइकमा श्रीराम गेस्ट हाउसबाट सीधै लहानको रमेशचोक नजिकै विशाल होटेलसँग जोडेको महालक्ष्मी साइबरमा ...

कृषिमा देश आत्मनिर्भर बन्ला ? access_timeचैत ७, २०७४

फागुन २६ गते प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले संसदमा विश्वासको मत लिने दिन । प्रतिपक्षमा रहने निर्णय गरेको काँग्रेसका युवा नेता एवम् पूर्वमन्त्री गगन थापाले सरकारलाई खबरदारी गर्दै भने, ‘...वाम गठबन्धनले कृषिमा दुई वर्षभित्र देशलाई आत्मनिर्भर बनाउने चुनावी घोषणापत्र जा...

दक्षिणपन्थी सुनामीमा कसरी जोगिएला लोकतन्त्र ? access_timeचैत ७, २०७४

निर्वाचनपछिको मिडिया हेर्दा जितेका कम्युनिस्ट भन्दा हारेर थन्किएको काँग्रेसको नै धेरै चर्चा र चिन्ता देखिन्छ । पराजयको पीडाले केही समयका लागि थला परेको बूढो पार्टीका बारेमा यति धेरै चासोको के औचित्य भन्ने प्रश्न उठ्न सक्छ । तर विजयको गाढा अबिरले लतपतिएको एमाले चस्मालाई ...

विपक्षी दलको नेता बन्ने कति गुण छ देउवामा ? access_timeचैत ६, २०७४

पुरञ्जन आचार्य काँग्रेसका बौद्धिक चिन्तक मानिन्छन् ।   आचार्यले काँग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवाको कार्यशैली र कार्यक्षमतामा प्रश्न उठाइरहेका छन् ।   पछिल्लो समयमा देउवा संसदीय दलको नेतामा चुनिएपछि काँग्रेसको भूमिका प्रतिपक्षमा निरिह हुने उनले  दाबी...

नेपाल समृद्ध बनाउने आधारहरू access_timeचैत ५, २०७४

राजनीतिक आन्दोलनले नै परिवर्तनका सबै ढोकाहरू खुल्नेगर्छ । विश्व मानव समाजको ऐतिहासिक अध्ययनबाट यसको पुष्टि पनि भइरहेको छ । नेपालमा पनि विभिन्न कालखण्डमा भएका राजनीतिक आन्दोलनले आज हामी यो उचाइमा आइपुगेका छौँ । मूलतः समाजमा विद्यमान सबैखाले समस्याको समाधन राजनीति...